Historia
Grobowiec zwany dziś Grobem Adama wzniesiony został w okresie neolitu, przez wczesnorolniczą ludność żyjącą między 4 a 2 drugim tysiącleciem p.n.e. Zbudowano go zapewne z przeznaczeniem na pochowanie szczątków kilku osób lokalnej społeczności, lecz Ardnadam nie należało do największych konstrukcji tego typu. Wzniesione zostało w związku z przemianami jaki zaczęły zachodzić we wspólnotach prowadzących bardziej osiadły tryb życia od wcześniejszych koczowników, związanymi z pojawieniem się kultu przodków, rytuałem pogrzebowym czy potrzebą oddania hołdu zmarłym. Grobowiec z pewnością nie funkcjonował dłużej niż w epoce kamienia, bowiem nowe społeczności chalkolitu miały już odmienne zwyczaje pogrzebowe.
Architektura
Grobowiec usytuowano na lekko pochyłym tarasie, tuż przed gwałtowniejszym spadkiem terenu, górującym nad położoną około 150 metrów po stronie północnej zatoką Ardnadam. Pierwotnie tworzył go kamienno – ziemny kopiec (ang. cairn), usypany na planie zbliżonym do owalu o wymiarach co najmniej 11 x 8 metrów i wysokości ponad 1 metr. Mniej więcej w środkowej części kopca utworzono komorę grobową, zorientowaną dłuższymi bokami na linii północny – wschód, południowy – zachód, do której wejście wiodło od strony północno – wschodniej.
Komora grobowa w planie miała 3,2 metra długości i 0,8 metra szerokości. Wzniesiono ją z wydobywanego w pobliżu łupku, w postaci płaskich ale wysokich i długich kamieni o wysokości około 1,6-1,7 metra, tworzących ściany budowli. Spośród nich tak zwane kamienie portalowe, a więc dwa głazy usytuowane na północno – wschodnim skraju, flankujące wejście do komory, osadzono w utworzonych wcześniej dołach. Głaz tworzący część ściany zachodniej był największy, długości aż 2,8 metra, 0,5 metra grubości. Kamień tylny zamykający komorę, szeroki u podstawy na około 0,8 metra, wsunięto pomiędzy dwa kamienie ścian bocznych.
Do zadaszenia tylnej części komory użyto masywnego kamienia o wymiarach 2,3 x 2 metry i od 0,3 do 0,4 metra grubości. Jeśli położono go bezpośrednio na kamieniach tworzących ściany, to musiał być lekko przechylony, dlatego możliwe, że niższy głaz południowo – wschodni pierwotnie był nadbudowany z układanych bez użycia zaprawy mniejszych kamień, które wyrównywały poziom korony ścian. Kolejny płaski kamień podobnej wielkości pierwotnie musiał stanowić zadaszenie czołowej części komory grobowej.
Stan obecny
Obecny wygląd grobowca Ardnadam odbiega dość znacznie od pierwotnej formy. Kopiec uległ częściowemu rozproszeniu, jego objętość a zwłaszcza wysokość jest dziś dużo mniejsza, przez co nie przykrywa dawnej komory grobowej. Komora natomiast utraciła część głazów tworzących strop, a niektóre pozostałe uległy przemieszczeniu lub pęknięciu. Wyróżniają się dwa smukłe kamienie portalowe oraz przechylony masywny głaz tworzący zadaszenie nad południową częścią komory grobowej. Wstęp na teren zabytku jest wolny.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Castleden R., Neolithic Britain: New Stone Age sites of England, Scotland and Wales, London 1992.
Henshall A.S., The chambered tombs of Scotland, volume II, Edinburgh 1972.
The Royal Commission on the Ancient Monuments of Scotland, Argyll, An Inventory of the Monuments, volume VI, Mid Argyll and Cowal, Edinburgh 1988.