Historia
Wieża mieszkalna Aikwood, zwana także Oakwood, zbudowana została w pierwszej połowie XVI wieku z fundacji Michaela Scotta, członka rodu, który miejscowe ziemie miał otrzymać od króla Jakuba V w 1517 roku. Wieża funkcjonowała już w 1541 roku, kiedy to odnotowana została w przywileju udzielonym Michaelowi. Jego potomek, Robert Scott of Aikwood, na początku XVII wieku przebudował wieżę, dostosowując jej wnętrza do wymogów wczesnonowożytnych rezydencji. Zakończenie prac budowlanych odnotował na klińcu kominka, na którym uwiecznił rok 1602 wraz z inicjałami swoim i swojej żony, Elspeth Murray.
W 1649 roku wieża Aikwood odnotowana została jako część rozległej baroni Scottów z Harden, jednego z ważniejszych rodów hrabstwa Selkirkshire. Musiała unikać poważniejszych zniszczeń, gdyż jeszcze w 1722 roku opisana została jako przyjemna rezydencja z ogrodami i sadami. Prawdopodobnie niedługo później Aikwood stało się dzierżawnym gospodarstwem, przed 1814 rokiem rozbudowanym o dwupiętrowe skrzydło. Sama wieża zapewne była już wówczas opuszczona, a następnie używana jako gospodarczy magazyn, aż do czasu wykupienia i renowacji przeprowadzonej w latach 90-tych XX wieku przez sir Davida Steela, przewodniczącego szkockiego parlamentu.
Architektura
Wieżę wzniesiono w zakolu rzeki Ettrick, na planie prostokąta o wymiarach około 11,5 x 7,1 metra i około 14,9 metrach do wysokości kalenicy dachu. Uzyskała trzy kondygnacje oraz zwieńczenie w postaci dwuspadowego dachu opartego na schodkowych szczytach, umieszczonych przy krótszych elewacjach. Nie zastosowano więc w niej galerii obronnej schowanej za przedpiersiem i krenelażem, znacznie obniżając możliwości obronne. Nadwieszono jedynie na konsolach dwie czworoboczne wieżyczki: w narożniku północno – zachodnim i południowo – wschodnim. Obie wieżyczki – bartyzany osadzono na dwóch rzędach konsol, którym nadano ozdobne formy w postaci guzów i krzyży. Możliwe jednak, iż dwuspadowy dach wprowadzono na skutek przebudowy, a pierwotnie wieża zwieńczona była na sposób typowy dla pierwszej połowy XVI wieku.
Wejście do wieży usytuowano na poziomie przyziemia, po stronie północnej, w półokrągłym, profilowanym portalu zaopatrzonym w dwoje drewnianych, nabijanych żelazem drzwi. Wiodły one do niewielkiego przedsionka wyposażonego w ścienną półkę na świecę lub lampę oliwną, z którego po prawej przejść można było na kamienną klatkę schodową prowadzącą na górne kondygnacje oraz wprost do sklepionej komory, zapewne przeznaczonej na kuchnię lub spiżarnię, wypełniającej wschodnią i środkową część przyziemia wieży. Komora ta była przykryta sklepieniem kolebkowym w którym przebito właz ułatwiający przekazywanie towarów. Mniejsze podsklepione pomieszczenie znajdowało się w południowo – zachodniej części przyziemia, lecz pierwotnie nie było ono skomunikowane z kuchnią, a posiadało osobne wejście zewnętrzne od strony zachodniej.
Na pierwszym piętrze wieży ulokowano aulę (ang. hall) o wymiarach 6 x 4,9 metra, ogrzewaną osadzonym w ścianie północnej wyszukanym kominkiem o późnogotyckim profilowaniu bocznych kolumienek. Ponadto aulę zaopatrzono w trzy wnęki ścienne pełniące rolę półek oraz latrynę po stronie południowo – wschodniej. Pierwotnie jej oświetlenie zapewniały co najmniej dwa okna. Zachodnią część pierwszego piętra zajęło mniejsze pomieszczenie dostępne bezpośrednio z klatki schodowej, zaopatrzone także w kominek, latrynę i dwie szafki ścienne.
Drugie piętro otrzymało podobny układ do pierwszego, lecz z powodu węższych u góry murów miało nieco większe rozmiary. W odróżnieniu od gospodarczego przyziemia i ogólnodostępnego reprezentacyjnego piętra, pełniło ono bardziej prywatne funkcje mieszkalne, z dwoma komnatami o niezależnych wejściach z klatki schodowej. Były one ogrzewane kominkami, wyposażone w latryny i ścienne półki oraz przykryte drewnianymi, płaskimi stropami. Poddasze było jednoprzestrzenne, zapewniało dostęp do dwóch narożnych wieżyczek.
Stan obecny
Wieża dzięki przeprowadzonym w latach 90-tych XX wieku pracom renowacyjnym jest dziś dobrym przykładem mieszkalno – obronnej budowli szkocko – angielskiego pogranicza z okresu schyłku średniowiecza i wczesnych czasów nowożytnych. Obecnie znajduje się w rękach prywatnych i służy jako komfortowy hotel. Z tego powodu wnętrza mają wystrój współczesny (w XIX wieku prawie całkowitej przebudowie uległa klatka schodowa). Od strony zewnętrznej wieża w większości zachowała pierwotną formę. Wtórnym dodatkiem z XVII wieku wydają się lukarny oraz niektóre niżej położone otwory okienne. Być może efektem przebudowy jest cała górna partia wieży z dwuspadowym dachem i narożnymi bartyzanami, które zastąpiły starsze przedpiersie z otwartą galerią obronną.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Coventry M., The Castles of Scotland, Prestonpans 2015.
Cruft K., Dunbar J., Fawcett R., The buildings of Scotland. Borders, London 2006.
Lindsay M., The castles of Scotland, London 1995.
MacGibbon D., Ross T., The castellated and domestic architecture of Scotland from the twelfth to the eighteenth century, t. 3, Edinburgh 1889.
The Royal Commission on the Ancient Monuments of Scotland, An Inventory of the Ancient and Historical Monuments of Selkirkshire with the fifteenth report of the commission, Edinburgh 1957.
Tranter N., The fortified house in Scotland, volume I, south-east Scotland, Edinburgh-London 1962.