Historia
Późnogotycki kościół wzniesiono w Aberlady około połowy XV wieku, na ziemiach należących do biskupa Dunkeld, które już od czasów wczesnego średniowiecza mogły być zajmowane przez chrześcijańskie zabudowania monastyczne. Pierwotna świątynia została powiększona lub ukończona na początku XVI wieku, bowiem w 1511 roku odnotowane zostały wydatki na prace budowlane i szklenie okien w prezbiterium. Pod koniec XVI wieku i na początku XVII stulecia kościół został powiększony o dwie kaplice grobowe po stronie północnej, a w 1773 roku gruntownie przebudowany, za wyjątkiem wieży. Kolejna przebudowa miała miejsce w 1886 roku, kiedy to przy okazji dostawiono symetrycznie dwie dodatkowe kaplice po stronie południowej oraz dwie kruchty przy wieży.
Architektura
Kościół wzniesiono na płaskim terenie w pobliżu zatoki Aberlady, prawdopodobnie blisko strumienia, który znajdował na północy ujście do Frith of Forth i który nadał osadzie nazwę. Pierwotnie była to konstrukcja jednonawowa (być może częściowo szachulcowa), przypuszczalnie z prezbiterium czworobocznym o niższej i węższej od nawy bryle. Od zachodu usytuowano czworoboczną wieżę, wzniesioną na planie kwadratu o boku 5,5 metra i grubości murów wynoszącej 1,1 metra. W średniowieczu długość kościoła miała wynosić około 30 metrów, szerokość natomiast 4,9 metra.
Dwie dolne kondygnacje wieży oddzielono gzymsem kordonowym, środkową kondygnację odsadzką muru, a górną zwieńczono przedpiersiem osadzonym na wystających z lica ścian wspornikach. Ciemne przyziemie wieży otrzymało sklepienie, natomiast oświetlenie na dwóch środkowych kondygnacjach zapewniały jedynie wąskie otwory szczelinowe. Czwarta kondygnacja, z powodu zawieszenia w niej dzwonów, została już przepruta dużymi dwudzielnymi oknami o półokrągłych zamknięciach. Wieża osiągnęła wysokość nieco ponad 9,1 metra do poziomu wsporników przedpiersia.
Stan obecny
Do czasów obecnych ze średniowiecznej budowli przetrwała jedynie XV-wieczna wieża. Fragmenty XVI wiecznych murów mogą się także znajdować w północnych kaplicach (zwanych niekiedy nawami bocznymi), natomiast pozostała część budowli jest efektem XIX-wiecznej przebudowy, choć trzeba przyznać, iż dość zgrabnie nawiązującej stylistycznie do starszej konstrukcji. Kościół pełni nadal funkcje liturgiczne.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Fawcett R., Luxford J., Oram R., Scottish medieval parish churches: the evidence from the dioceses of Dunblane and Dunkeld, „The Antiquaries Journal”, 90/2010.
McWilliam C., The buildings of Scotland. Lothian, except Edinburgh, London 2003.
Salter M., The old parish churches of Scotland, Malvern 1994.
The Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments and Constructions of Scotland. Eighth report with inventory of monuments and constructions in the county of East Lothian, Edinburgh 1924.