Zvolen – Nowy Zamek

Historia

    Król Ludwik I Wielki często odwiedzał miasto Zwoleń, spędzając czas na połowaniach w okolicznych lasach. Ponieważ Pusty Zamek ponad miastem był trudno dostępny, a jego wnętrza zbyt skromne, pod koniec życia król polecił wznieść nowy zamek w Zwoleniu, który zbudowano w latach 1370-1382.  Po zniszczeniu Pustego Zamku w połowie XVI wieku, przeniesiono tu również stolicę zwoleńskiej żupy. Zamek pełnił tę funkcję do 1776 roku, kiedy urząd przeniesiony został do Bańskiej Bystrzycy.
   Zamek Zwoleński przez ponad stulecie należał do królowych. Tradycję zapoczątkował Zygmunt Luksemburczyk, darując go swej małżonce Barbarze. Później przeszedł w ręce ich córki, Elżbiety, żony Alberta Habsburga. Kiedy po przedwczesnej śmierci Alberta wybuchła wojna domowa o tron węgierski, wdowa wezwała na pomoc Jana Jiskrę, który Zwoleń uczynił swoją główną siedzibą. Zajmował zamek w latach 1440-1462. Później na mocy porozumienia z Maciejem Korwinem, Zwoleń wrócił w ręce królewskie. Po śmierci króla otrzymała go wraz z całą żupą i miastami górniczymi wdowa królowa Beatrycze jako zaopatrzenie od Władysława Jagiellończyka. Następnie był własnością kolejnej małżonki Anny, która przekazała go w dzierżawę Janowi Thurzo, górniczemu przedsiębiorcy z Bańskiej Bystrzycy, jako zastaw za pożyczkę. Za sprawą Thurzo zamek został przebudowany i wzmocniony. W 1522 roku Ludwik II podarował warownię królowej Marii Habsburg, która w 1548 przekazała go bratu, królowi Ferdynandowi I, kończąc tym samym kobiece rządy w Zwoleniu.
    Kolejna przebudowa, realizowana po 1548 roku w związku z zagrożeniem tureckim, zamieniła Zamek Zwoleński w renesansową twierdzę. Zamkowa załoga była opłacana przez mieszkańców górniczych miast, a dowództwo sprawowali zwoleńscy żupani. W II poł. XVI wieku w Zwoleniu zlokalizowano dowództwo jednego z okręgów wojskowych, a jego dowódca, czyli kapitan, mieszkał na zamku. Dzięki swym fortyfikacjom Zwoleń uniknął spustoszenia przez Turków, którzy w końcu XVI stulecia regularnie plądrowali okoliczne wsie, docierając aż pod Bańską Bystrzycę. Za to ani zamek, ani miasto nie oparły się węgierskim powstańcom. Zdobywali oni Zwoleń w trakcie powstań Bocskaya, Bethlena, Thókolyego i Rakoczego. Wojska tego ostatniego, wycofując się w 1708 roku, dokonały wielkich zniszczeń w mieście. W 1636 zamek kupiła rodzina Esterhazych; pozostawał ich własnością do początków XIX wieku. Nie dokonali w nim istotnych zmian, przebudowali jedynie kaplicę i dokonali niewielkich korekt w wystroju. W 1805 r. zamek został odkupiony przez państwo, mieściły się w nim m.in. urzędy, sąd, szkoła, koszary i magazyn tytoniu. W latach 1894-1906 przeprowadzono remont obiektu, uznając go jednocześnie za zabytek.

Architektura

    Pierwotnie zamek składał się z czterech piętrowych skrzydeł tworzących prostokąt z zamkniętym dziedzińcem pośrodku. Większość zamku zajmowały pomieszczenia mieszkalne i reprezentacyjne. Umocnienia obronne ograniczały się do dwóch wież w zachodnim skrzydle. W pierwszej połowie  XVI wieku zamek otrzymał nowy pierścień murów z czterema narożnymi basztami i wieżą bramną w północnym skrzydle. W drugiej połowie  XVI wieku część mieszkalna została podwyższona o dwa piętra i zwieńczona renesansową attyką, później dobudowano jeszcze wieżyczki na narożach. W murach obronnych powstały nowe otwory strzelnicze i zbudowano stanowiska dla dział, a po zachodniej stronie, na zewnątrz zamku, zbudowano wielki bastion artyleryjski.
    Kształt obwarowań zbliżony był do prostokąta, którego południowy i wschodni bok lekko zaokrąglono. Na trzech rogach zbudowano okrągłe baszty, a przy czwartym, północno-wschodnim, zlokalizowano bramę, która mieści się w dwupiętrowej kwadratowej wieży, znacznie przewyższającej pozostała baszty. Za bramą, po prawej stronie, rozciągał się mały dziedziniec, z którego przez kolejną bramę prowadziło wejście do części pałacowej. Obok bramy do wewnętrznej strony muru przylegał budynek straży, wzmocniony półokrągłą wieżą. Po przeciwnej stronie zamku, przy murze południowym, znajdował się dom kapitański, przeznaczony dla dowódcy okręgu wojskowego.
     Cztery skrzydła budowli tworzyły zamknięty dziedziniec, na który wchodziło się przez bramę w północnym skrzydle. Na parterze zamku mieściły się pomieszczenia gospodarcze oraz mieszkania dla służby, piętro było przeznaczone dla króla i dworu. Całe północne skrzydło służyło do celów reprezentacyjnych, mieściła się tam m.in. wielka Sala Rycerska. Na wysokości pierwszego piętra, okalała dziedziniec drewniana, gotycka galeria z wejściami do pomieszczeń. We wschodnim skrzydle zamku umieszczono kaplicę, której apsyda wystaje poza linię murów.

Stan obecny

    Dziś zamek dzieli się na wewnętrzną część pałacową o XIV-wiecznym rodowodzie, lecz przebudowaną w późniejszych wiekach, oraz na XVI-wieczne obwarowania. Obecnie administratorem pomieszczeń zamkowych jest Słowacka Galeria Narodowa, która wystawia w nich cenne ekspozycje. W skład ekspozycji stałej wchodzą repliki cennych rzeźb drewnianych Mistrza Pawła z Lewoczy, kolekcja gotyckich malowideł naściennych i wybór z dzieł europejskich sztuk plastycznych pt. Starożytnie sztuki europejskie. Latem na dziedzińcu odbywa się festiwal teatralny. Zamkowe wnętrza otwarte są dla zwiedzających od środy do niedzieli w godzinach 10.00 – 17.30 z tym że ostatnie wejście odbywa się o godzinie 16.45.

jeśli zwiedziłeś  powyższy zabytek, oceń

5.00 avg. rating (95% score) - 1 vote

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

Dodaj komentarz