Zniev – zamek

Historia

   Historia zamku sięga XII, a może nawet XI wieku. W każdym razie istniał on na długo przed najazdem mongolskim, a w jego trakcie posłużył za schronienie okolicznej ludności. Z polecenia króla zaraz po ustąpieniu najeźdźców rycerz Andrzej, protoplasta późniejszego rodu Forgacsów, odnowił starą fortyfikację. Już w 1243 roku zamek (zwany wówczas Turuch) posłużył za schronienie królewskiej rodzinie, która powróciła z Dalmacji. Jeszcze w tym samym stuleciu centrum zamku przeniosło się niżej, w łatwiej dostępne miejsce. Wkrótce odnowiony zamek znów zapisał się w dziejach rodziny królewskiej, gdyż stał się więzieniem synowej Beli IV — Elżbiety oraz jej dzieci. Miało to miejsce w 1267 roku w czasie wojny domowej pomiędzy królem i jego synem, późniejszym Stefanem II, który domagał się współudziału we władzy.
   Przez wiele lat Zniew był jedynym zamkiem w Kotlinie Turczańskiej i pierwotnie nosił nazwę Turczańskiego Zamku. Po utworzeniu żupy turczańskiej przez pewien czas mieściła się tu jej stolica, a dzisiejsza nazwa przyjęła się dopiero po przeniesieniu siedziby żupana do Sklabini. Zniew szybko wtedy stracił na znaczeniu, m.in. ze względu na odosobnione położenie. W 1320 roku jego właścicielami stali się norbertyni z klasztoru, od którego pochodzi dzisiejsza nazwa wsi. W 1530 roku został bez walki zajęty przez wojska wierne Janowi Zapolyi, dowodzone przez Mikołaja Kostkę. W dwa lata później odbiły go wojska Ferdynanda, poważnie go przy tym uszkadzając. Zamek dolny odbudowano ze zniszczeń, a w 1545 otoczono nowymi murami. Zajmowany i dewastowany był również w czasie węgierskich powstań w latach 1605, 1681 i 1705. W 1681 roku został częściowo spalony przez wojska Thókólyego i od tego czasu powoli popadał w ruinę. Ostatecznie opuszczono go w 1713 roku.

Architektura

   Od XIII wieku zamek składał się z części górnej i dolnej. Zamek górny w postaci budynku o wieżowym charakterze o wymiarach 17×8,5 metra, znajdującym się na wierzchołku wzniesienia, pełnił funkcje obronne, mieszkalne i strażnicze. Na skale około 100 metrów na wschód od szczytu wzniesiono kolejną wieżę mieszkalno – obronną o wymiarach 7×8 metrów, obok której powstały inne budynki zamku dolnego. Z czasem rozrosła się ona do sporego budynku o w przybliżeniu prostokątnym kształcie o wymiarach 15×14 metra, który otoczono murem obronnym. Droga do zamku wiodła od wschodu, gdzie osiągała usytuowaną w narożu murów wieżę bramną. Dalej serpentynami pomiędzy skałami droga pięła się po zboczu na szczycie którego osiągała główną zabudowę zamku dolnego. Następnie już w miarę prostą drogą osiągało się na zachodzie zamek górny.

Stan obecny

   Ze starszej części zamku zachowało się trochę fundamentów i jeden mały fragment muru. Reszta jest przykryta warstwą gleby lub porośnięta trawą. Wyraźne wybrzuszenia w terenie pozwalają określić przebieg murów. W dolnym zamku zachowały się zniszczone fragmenty budynków mieszkalnych i gospodarczych. Największym obiektem są pozostałości wieży mieszkalnej. Ruiny mocno porasta roślinność.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Wasielewski A., Zamki i zamczyska Słowacji, Białystok 2008.