Vinné – zamek Winiański

Historia

   Data budowy zamku Vinné nie jest znana, szacuje się, że powstał on w końcu XIII lub w początkach XIV wieku. Wraz z pobliskimi zamkami w Brekovie i Jasenovie strzegł starego szlaku handlowego z Węgier do Polski. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1312 roku z okresu walk króla Karola Roberta z rodem Omodejovców. W późniejszych latach XIV stulecie zamek należał do Starayów, szlacheckiej rodziny z Michalovic i wchodził w skład tamtejszego majątku.
   W 1466 roku, w czasie wojny polsko-węgierskiej o węgierską koronę między Maciejem Korwinem a królewiczem Kazimierzem, zamek doznał poważnych uszkodzeń z rąk polskich wojsk. Odbudowano go, wpierw prowizorycznie, a w początkach XVI wieku gruntownie, jeszcze w stylistyce późnogotyckiej.
   W 1594 zamek został ponownie oblężony i zdobyty, tym razem przez wojska habsburskie. Zniszczenia były znacznie poważniejsze niż za poprzednim razem. Ponownie go odbudowano z inicjatywy rodu Starayów, lecz nie unowocześniono przy tym fortyfikacji, by stały się odporne na ogień artylerii, toteż stracił wojskowe znaczenie. Nigdy nie stał się też ośrodkiem majątku, gdyż jego właściciele od połowy XVII wieku posiadali bardziej komfortowe pałace w Michalovcach i Vinné. Po upadku powstania Franciszka II Rakoczego na początku XVIII wieku rozebrano obwarowania zamku, a jego budynki mieszkalne opuszczono.

Architektura

   Pierwotny zamek z XIII wieku składał się jedynie z obwodowego muru obronnego o grubości 1,7-2,1 metra, którego kształt w planie zbliżony był do trójkąta z ostrym narożnikiem o formie wieży skierowanym w kierunku spodziewanego największego zagrożenia. W XVI wieku ostrze to wypełniono zabudową, przekształcając w masywniejszą narożną, trójboczną wieżę.
   Droga do zamku wiodła od północy, była ona chroniona przez zdwojone wały ziemne i przekopy, które otaczały zamek także od wschodu. Po stronie zachodniej bezpieczeństwo zapewniał już tylko pojedynczy wał z przekopem, natomiast od południa rolę obronną spełniały strome stoki. Bramę umieszczono w dobudowanym w XIV wieku po stronie południowo – wschodniej niewielkim budynku bramnym (7,3 x 7,3 metra) wysuniętym poza obwód murów.
   Wewnątrz obwodu w XIV wieku wzniesiono po wschodniej stronie główny dom mieszkalny o wymiarach 16,5 x 10,5 metrów. Posiadał on piwnicę, przyziemie i dwa piętra, dlatego mógł przypominać budowlę typu wieżowego. Wewnątrz w przyziemiu i piwnicy podzielony był na trzy główne pomieszczenia o równej wielkości. Dalsze komnaty dobudowano pod koniec XV wieku po stronie południowej w oddzielnym trakcie. Od strony zachodniej dostawiono natomiast trzy arkady ze sklepieniem krzyżowo – żebrowym oraz wieżyczkę komunikacyjną. W części wschodniej niewielki ryzalit wystający poza obwód murów prawdopodobnie mieścił kaplicę św. Małgorzaty. Kolejny budynek mieszkalny lub gospodarczy znajdował się po stronie południowej oraz następny w połowie długości kurtyny zachodniej. Trudno dziś określić jego formę, mogła to być poświadczona w źródłach w 1449 roku Wielka Wieża (Magna Turris), opisywana jako podpiwniczona i z czterema piętrami. Wskazywałyby na to wymiary niezachowanej budowli mającej 10×12 metrów.
W drugiej połowie XV wieku zamek został powiększony o zewnętrzny mur obronny.

Stan obecny

   Zamek obecnie składa się z mocno zniszczonej kwadratowej wieży obronnej, która stała przy bramie, a na prawo od niej znajduje się najlepiej zachowany budynek – późnogotycki pałac. Tworzy on całość z wieżyczką schodową, dostawioną do niego od zachodu. W budynkach tych, zachowanych w pierwotnej wysokości, znajdują się otwory po oknach i drzwiach z gotyckimi obramowaniami oraz ślady sklepień i tynków. Pod pałacem mieszczą się piwnice. Dziedziniec jest zarośnięty krzakami, które częściowo skrywają mury obronne. Pozostałe budynki mieszkalne i gospodarcze zachowały się w różnym stanie, ale słabszym niż mury pałacu. W ostatnich latach na zamku prowadzone są prace restauracyjne.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Wasielewski A., Zamki i zamczyska Słowacji, Białystok 2008.