Vinné – zamek Winiański

Historia

   Początki zamku Vinné nie są znane, szacuje się, że powstał w końcu XIII lub w początkach XIV wieku. Wraz z pobliskimi zamkami w Brekovie i Jasenovie strzegł starego szlaku handlowego z Węgier do Polski. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1312 roku z okresu walk króla Karola Roberta z rodem Omodejovców. Zamek należał do Starayów, szlacheckiej rodziny z Michałowiec i wchodził w skład tamtejszego majątku. W 1471 roku, w czasie wojny polsko-węgierskiej, doznał poważnych uszkodzeń z rąk polskich wojsk. Odbudowano go w początkach kolejnego stulecia, jednocześnie powiększając o dziedziniec, który przylegał do starego zamku, a z trzech pozostałych stron był otoczony nowym murem. W 1594 zamek został ponownie oblężony i zdobyty, tym razem przez wojska habsburskie. Zniszczenia były znacznie poważniejsze niż za poprzednim razem. Ponownie go odbudowano, lecz nie unowocześniono przy tym fortyfikacji, by stały się odporne na ogień artylerii, toteż stracił wojskowe znaczenie. Nigdy nie stał się też ośrodkiem majątku, gdyż jego właściciele posiadali bardziej komfortowe pałace w Michałowcach i Vinnem. Po upadku powstania Franciszka II Rakoczego podupadły zamek został zburzony.

Architektura

   Pierwotny zamek z XIII wieku składał się jedynie z obwodowego muru obronnego o grubości 1,7-2,1 metra, którego kształt w planie zbliżony był do trójkąta z narożnikiem skierowanym w kierunku spodziewanego największego zagrożenia. W XVI wieku mieszczono w nim narożną, trójboczną wieżę. Droga do zamku wiodła od północy, była ona chroniona przez podwójny wał ziemny i fosę. Bramę umieszczono po stronie południowo – wschodniej w budynku bramnym (7,3 x 7,3 metra) wysuniętym poza obwód murów.
   Wewnątrz obwodu w XIV wieku wzniesiono główny dom mieszkalny o wymiarach 16,5 x 10,5 po wschodniej stronie. Posiadał on piwnicę, przyziemie i dwa piętra, dlatego mógł przypominać budowlę typu wieżowego. Wewnątrz w przyziemiu podzielony był na trzy główne pomieszczenia o równej wielkości. Dalsze komnaty dobudowano pod koniec XV wieku po stronie południowej w oddzielnym trakcie. Od strony zachodniej dostawiono natomiast trzy arkady ze sklepieniem krzyżowo – żebrowym oraz wieżyczkę komunikacyjną. W części wschodniej niewielki ryzalit wystający poza obwód murów prawdopodobnie mieścił kaplicę św. Małgorzaty. Kolejny budynek mieszkalny lub gospodarczy o wymiarach 10×12 metrów znajdował się po stronie południowej. Trudno dziś określić jego formę, mogła to być poświadczona w źródłach w 1449 roku Wielka Wieża (Magna Turris), opisywana jako podpiwniczona i z czterema piętrami.
W drugiej połowie XV wieku zamek został powiększony o zewnętrzny mur obronny.

Stan obecny

   Zamek obecnie składa się z mocno zniszczonej kwadratowej wieży obronnej, która stała przy bramie, a na prawo od niej znajduje się najlepiej zachowany budynek— gotycki pałac. Tworzy on całość z drugą wieżą, dostawioną do niego od zachodu. W budynkach tych, zachowanych w pierwotnej wysokości, znajdują się otwory po oknach i drzwiach z gotyckimi obramowaniami oraz ślady sklepień i tynków. Pod pałacem mieszczą się piwnice. Dziedziniec jest zarośnięty krzakami, które częściowo skrywają mury obronne. Pozostałe budynki mieszkalne i gospodarcze zachowały się w różnym stanie, ale słabszym niż mury pałacu. W ostatnich latach na zamku prowadzone są prace restauracyjne.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Wasielewski A., Zamki i zamczyska Słowacji, Białystok 2008.