Trenčín – zamek

Historia

    Zamkowe wzgórze w Trenczynie było zamieszkane już w czasach celtyckich, a w okresie wielkomorawskim istniał tu silny, warowny gród. Murowany zamek królewski powstał już w XI wieku, co stawia go w szeregu najstarszych zamków na Słowacji. Jego zadaniem była ochrona nieodległej granicy państwowej oraz szlaku handlowego i brodu przez Wag. Od początku mieściła się w nim siedziba komitatu trenczyńskiego, jednego z najstarszych i najważniejszych w całych Węgrzech. W 1275 roku trenczyńskim żupanem został Stefan Csak, którego ród w tym okresie szybko zyskiwał na znaczeniu. W 1296 roku bratanek Stefana, Mateusz, otrzymał urząd palatyna Węgier. Ród Csaków był dziedzicznie związany z Trenczynem i właśnie trenczyński zamek był oczkiem w głowie możnowładcy.
    W 1321 roku, po śmierci Mateusza Csaka, zamek został po długim oblężeniu zdobyty przez wojska Karola Roberta i przez następne półtora wieku pozostawał w rękach króla Węgier. W czasach Ludwika I Wielkiego rozpoczęła się kolejna rozbudowa, którą dokończył jego następca Zygmunt Luksemburczyk. Na przełomie lat 20 i 30-tych XV wieku zamek wytrzymał kilka oblężeń husytów, chociaż podczas jednej z wypraw złupili oni miasto. W 1475 zamek dostał się w ręce Stefana Zapolyi, a w 1493 stał się dziedziczną własnością tego rodu i pozostał przy nim do 1527 roku. W ciągu tych ponad pięćdziesięciu lat nastąpiła kolejna wielka rozbudowa zamku, który wtedy właśnie uzyskał dzisiejsze rozmiary.
   Podczas walk o tron między Ferdynandem a Janem Zapolyą Trenczyn oblegały wojska cesarskie gen. Katzianera. Długotrwały ostrzał artyleryjski spowodował liczne pożary i doprowadził w końcu do kapitulacji zamku. Mury zamkowe mocno wtedy ucierpiały, zostały jednak szybko naprawione, a w latach 1540-1560 wzmocnione i zmodernizowane pod nadzorem cesarskich inżynierów. W 1596 zamek przejął ród lleshśzych, którzy władali nim do 1834 roku.
    Podczas XVII-wiecznych wojen zamek szczęśliwie nie doczekał się oblężenia przez Turków, chociaż niewielkie oddziały łupieżcze zapuszczały się pod Trenczyn, a w 1663 roku cała potęga turecka była już w odległej o 70 km Nitrze. W związku z zagrożeniem tureckim llśshśzy poprosili cesarza o wzmocnienie załogi. Silny niemiecki garnizon, który przybył tu w 1670 roku, „wygryzł” prawowitych właścicieli, a zajmujący twierdzę żołnierze stali się prawdziwym utrapieniem dla miasta. Mieszkańcy musieli ich utrzymywać, żądania były coraz bardziej wygórowane, rekwizycje i rabunki były na porządku dziennym. Stosowano również ostrzeliwanie miasta jako najskuteczniejszy rodzaj perswazji. Żołnierze nie ulegli także ani kurucom Thbkólyego, ani wojskom Rakoczego. Cesarska załoga pozostawała w Trenczynie do 1782 roku, po czym lleshazy powrócili do swojej zaniedbanej posiadłości. Plany generalnego remontu zamku zostały pokrzyżowane przez wielki pożar w 1790 roku. Od tej pory stan budowli powoli pogarszał się, mimo że do połowy XIX wieku wykonano wiele drobnych remontów. Generalna rekonstrukcja rozpoczęła się dopiero w 1956 roku, a prace wykończeniowe jeszcze trwają.

Architektura

    Najstarszym istniejącym do dziś obiektem jest wysoka, kwadratowa wieża, pochodząca z XIII wieku. Na początku XIV wieku z inicjatywy Csaków wzmocniono mury, podwyższono wieżę, wybudowano nowy dom mieszkalny i kaplicę zamkową. W drugiej połowie XIV wieku powstał kolejny budynek pałacowy z salą reprezentacyjną i pokojami królowej Barbary, a a całość otoczono nowym pierścieniem murów, wzmocnionym kilkoma basztami.
    Na początku XVI stulecia dobudowano kolejny budynek tzw. pałac Zapolyów, a pałace Ludwika i Barbary zostały przebudowane. Obok donżonu stanął wysoki budynek, zwany letnią wieżą. W latach 1540-1560 od południowej, najłatwiej dostępnej strony dobudowano trzy linie murów, z których zewnętrzny był wzmocniony wysuniętą basteją. Pomiędzy nimi wykopano dwie fosy, które pokonywano po drewnianych mostach. Z pozostałych stron, wzdłuż skalnych urwisk, zamku bronił pojedynczy mur. W końcu XVI wieku powstały dodatkowe fortyfikacje ziemne.

    Wejście do zamku prowadzi pomiędzy parą okrągłych wież, które są pozostałością XVI-wiecznego barbakanu. Zaraz za nimi znajduje się pierwsza brama, chroniona gotycką wieżą. Następnie droga biegnie pomiędzy zewnętrznym murem dolnego zamku z jednej, a skalnym urwiskiem z drugiej strony. Drugą bramę osłania wysoka wieża zegarowa, zwana też wieżą Macieja. Było to jedyne dojście do dalszych części zamku, którego mury ze wszystkich stron są chronione przez skalne urwiska.
   
Na zamku dolnym wzdłuż długiego, północno-wschodniego skrzydła murów ciągnęły się dawniej budynki gospodarcze, z których pozostały tylko fundamenty. Skrzydło to jest zakończone na północy basztą armatnią, wzniesioną około 1540 roku. Sąsiaduje z nią kaplica dla załogi zamkowej i 80-metrowa studnia. Na południowo-wschodnim końcu muru znajduje się wieża głodowa, zwana też królewską, pochodząca z I połowy XV wieku. Służyła kiedyś jako loch dla skazańców.
   
Krótkie podejście z południowego końca dziedzińca prowadzi do zamku średniego. Był to kolejny zespół fortyfikacji broniący dostępu do górnego zamku. Jego główne elementy to trzecia brama oraz kolejna baszta armatnia, tzw. Kawaler z XVI wieku. Za bramą wąski chodnik biegnie pomiędzy murem obwodowym górnego zamku i zewnętrznym murem XVI-wiecznym. Wyprowadza na mały dziedziniec, z którego ku północy wiedzie wejście do górnego zamku, a po przeciwnej, południowej stronie rozciągają się potrójne mury obronne.
    Gdy funkcje obronne przejęły zewnętrzne fortyfikacje, na zamku górnym zlokalizowano pomieszczenia reprezentacyjne. Wejście w jego obręb prowadzi przez czwartą bramę. W średniowieczu dojście do niej było chronione fosą i zwodzonym mostem. Trasa prowadzi obok budynków użytkowych na najmniejszy i najstarszy dziedziniec. Jego centrum stanowi kwadratowa wieża-donżon. Zbudowano ją w latach 1260-70, ale obecną wysokość 39 m osiągnęła za czasów Mateusza Csaka, dlatego zwana jest „Mateuszową”. W dolnej części jej mury mają 3,5 m grubości, a podstawa ma wymiary 12 x 12 m. Wąskie schody na piętrach posiadają gotyckie portale
wejściowe.
  
W obręb górnego zamku wchodzą trzy pałace: Ludwika, najmniejszy i najstarszy, z XIV wieku, Barbary z XV oraz Zapolyów  z XV/XVI wieku. Na murze pałacu Barbary zachowały się gotyckie i renesansowe freski i sklepienia. Po południowej stronie dziedzińca wznosi się tzw. letnia wieża z XV/XVI stulecia. Całość uzupełnia gotycka kaplica z XIV wieku, służąca dawniej właścicielom zamku. W północno-zachodnim rogu górnego zamku znajduje się tzw. wielka baszta, dobudowana w XVI wieku. Chroniła drogę dojazdową do zamku, w zasięgu jej dział znajdowało się również miasto.
  
Fortyfikacje południowe tworzą półkolisty, potrójny pierścień murów rozdzielonych dwiema fosami i chroniących zamek od najłatwiej dostępnej strony. Po południowej stronie dziedzińca średniego zamku, w linii wewnętrznego muru zbudowano tzw. wieżę Jeremiasza, z której przez przejścia w murach oraz mosty nad fosami można było dojść do Młyńskiej baszty, wielkiej bastei wysuniętej poza zewnętrzny mur. Wybiegające daleko na przedpole zamku umocnienia miały na celu odsunięcie stanowisk nieprzyjacielskich armat, które z racji ukształtowania terenu umieszczano na przeciwległym wzgórzu.

Stan obecny

   Wygląd dzisiejszego zamku odpowiada stanowi z XVI/XVII wieku, lecz starsze, średniowieczne elementy są czytelne. Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem. Jest czynny codziennie prócz poniedziałków; w okresie maj-wrzesień w godzinach 9.00-17.00, w pozostałych miesiącach do godziny 16.00. Grupy wyruszają 15 min. przed pełną godziną. W kasie jest dostępna broszura w języku polskim, prezentująca poszczególne obiekty i mocno skróconą historię zamku.

jeśli zwiedziłeś  powyższy zabytek, oceń

5.00 avg. rating (93% score) - 2 votes

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.