Tematín – zamek

Historia

   Zamek Tematín zbudowano w połowie XIII wieku, krótko po najeździe mongolskim. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1270 roku, kiedy to w nagrodę za obronę zamku w trakcie walk o tron, rocznym lennem król Stefan V obdarzył żupana Michała, syna Andrzeja. Warownia była częścią pogranicznego systemu obronnego i sygnalizacyjnego oraz strzegła pobliskiego brodu przez Wag. Do 1369 roku stanowiła własność królewską, wyłączając dwudziestokilkuletni okres gdy władał nim zachodniosłowacki magnat Mateusz Csak. Później zamek trafił w ręce prywatne, mianowicie od 1348 roku posiadał go magister Wawrzyniec, protoplasta możnego rodu Uljaki. Po nim zamek dzierżył jego syn, palatyn Mikuláš Kont oraz do przełomu XV i XVI wieku jego potomkowie. W 1524 roku od Ludwika II Jagiellończyka zamek kupiła rodzina Thurzonów, która dokonała znacznej jego rozbudowy. Po wymarciu lokalnej gałęzi rodu Thurzonów w 1636 roku i czasowym posiadaniu zamku przez Koronę węgierską, w drugiej połowie XVII stulecia zamek przeszedł w ręce rodziny Bercsenyich. Urodził się w nim Mikołaj Bercsenyi, głównodowodzący wojsk węgierskich w czasie powstania Franciszka II Rakoczego. W 1710 roku zamek był oblegany przez wojska cesarskie. Trzydniowy ostrzał, szturmy i grabież po zdobyciu zamku doprowadziły do znacznych zniszczeń. Od tamtego czasu obiekt pozostaje w stanie pogłębiającej się ruiny.

Architektura

   Zamek usytuowano na południowym zakończeniu grzbietu wzniesienia. Pierwotnie składał się on z potężnej, kwadratowej w planie wieży o wymiarach 9 x 9 metrów (wnętrze 3,3 x 3,3 metra) i dużego jak na tamte czasy dziedzińca otoczonego murem obronnym. Wieża główna skierowana była jednym z narożników w stronę wjazdu do zamku i ewentualnego największego zagrożenia. Jeszcze w XIV wieku wzniesiona została otwarta od strony dziedzińca wieża bramna oraz niewielka czworoboczna wieża po stronie południowej obwodu murów. Na wielobocznym dziedzińcu usytuowano budynek mieszkalny oraz zabudowę gospodarczą. Dokładna lokalizacja najstarszego pałacu nie jest pewna, lecz prawdopodobnie znajdował się po stronie południowej, obok wieży głównej. Sama wieża raczej nie mogła pełnić roli mieszkalnej z powodu zbyt ciasnego wnętrza.
   Podczas przebudowy w XV wieku przy północnej kurtynie dobudowano nowy gotycki pałac. Wzniesiono wówczas także przedbramię z nową wieżą bramną, które zapełniły pierwotny uskok muru obronnego po północno – wschodniej stronie. W XVI wieku powstał nowy dziedziniec północny otoczony murem obronnym i wzmocniony dwoma bastionami. Stanął on na miejscu wcześniejszego podzamcza o drewnianej zabudowie. Dolny i górny zamek oddzielone były od siebie krótką wykutą w skale fosą, którą przekraczano po zwodzonym moście. Kolejny krótki przekop utworzono po zachodniej stronie zamku dolnego, gdzie usytuowano pierwszą bramę. Na utworzenie fosy na całym obwodzie nie pozwalały strome skarpy wzgórza. W XVI wieku wzniesiono także najbardziej dziś charakterystyczny element zamku, czyli południowy masywny bastion.

Stan obecny

   Zdecydowana większość zamkowych murów zachowała się do dzisiejszych czasów, chociaż ich stan jest zróżnicowany. Najlepiej widoczne są obiekty górnego zamku: kwadratowa wieża, mury pierwotnego budynku mieszkalnego oraz mniejsze fragmenty innych budynków wewnątrz najstarszego dziedzińca. Obszar dolnego zamku porastają drzewa i krzewy, co sprawia, iż zachowane mury są mniej widoczne. Wstęp na teren zamku jest wolny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Wasielewski A., Zamki i zamczyska Słowacji, Białystok 2008.