Štítnik – kościół Panny Marii

Historia

   Pierwszy kościół w Štítniku został zbudowany w XIII wieku, a najpóźniej w I ćwierci XIV wieku odbyła się jego gruntowna przebudowa. Kościół zaczęto dostosowywać do bardziej reprezentatywnej formy z inicjatywy panów Štítnika, rodziny Četneków, jednej z gałęzi Bebekovców. Miało to odzwierciedlać bogactwo i siłę rodu. W trzecim kwartale XIV wieku, kościół został ponownie przekształcony, wnętrze ozdobiono polichromiami i sklepiono stropy, a prezbiterium otrzymało wielokątne, gotyckie zakończenie.
   Na początku XV wieku, kiedy właściciele miasta znajdowali się w dworze króla Zygmunta, dokonano dalszej rozbudowy bazyliki o kaplice południową i północną. Wydaje się, że budowa została przerwana przez burzliwe wydarzenia po śmierci króla, w tym walki z Janem Jiskrą z Brandysa i bratrzykami. Badania wykazały, że w tym okresie kościół został poważnie uszkodzony. Dotyczyło to zwłaszcza wieży, z której pozostały mury tylko do wysokości drugiego piętra. Naprawy zostały przeprowadzone na początku XVI wieku. W 1740 roku wieża została dodatkowo wzmocniona drewnianą nadbudową i typowo barokowym drewnianym dachem. Kościół służył wówczas ewangelikom, którzy przejęli go w czasie reformacji w połowie XVI wieku. Gruntowna renowacja kościoła miała miejsce w latach 1899-1908, po której nastąpiła druga faza między 1909 a 1914. Korekty i dalsze prace zostały przeprowadzone w latach 50-tych XX wieku.

Architektura

   Pierwotny kościół z XIII wieku był konstrukcją jednonawową z kwadratowym prezbiterium i wieżą po stronie zachodniej, która była wówczas jeszcze budowlą wolnostojącą. W pierwszej połowie XIV wieku nawa została przedłużona w kierunku zachodnim aż do wieży. Wewnątrz w nowej części wzniesiono emporę, a od strony północnej prezbiterium dodano zakrystię.
   W drugiej połowie XIV wieku kościół został przebudowany na trójnawową bazylikę z większym niż poprzednio prezbiterium, które otrzymało gotyckie, wieloboczne zamknięcie. Wnętrza otrzymały sklepienia krzyżowo – żebrowe. Ostatnia faza średniowiecznych prac to dobudowanie w XV stuleciu kaplicy północnej i południowej. Powstałe w XIV i XV wieku dekoracje freskowe są największym zachowanym przykładem dawnego malarstwa ściennego na Słowacji. Kościół posiada również najstarsze organy na Słowacji, które pochodzą z końca XV wieku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa apsida.sk, Štítnik.