Šašov – zamek

Historia

   Królewski zamek Szaszów wspomniano po raz pierwszy w 1253 roku, kiedy był w rękach braci de Vancha. Wraz z pobliskim zamkiem Rewiszte powstał w celu ochrony drogi biegnącej wzdłuż Hronu; w pobliżu zlokalizowanego punktu poboru myta. Zamki te, zamykające dostęp do złotonośnych obszarów w Górach Szczawnickich i Kremnickich, przez stulecia łączyły wspólne losy i osoby właścicieli. W początkach XIV wieku Szaszowem zawładnął Mateusz Csak. W 1320 roku zamek przeszedł na własność bańskoszczawnickiej izby górniczej, wkrótce jednak znów powrócił w ręce królewskie i od tego czasu wielokrotnie zmieniał właścicieli, w XV wieku pełniąc rolę wiana kilku kolejnych królewien.
   W 1490 roku królowa Beatrycze, wdowa po Macieju Korwinie, w nagrodę za wierną służbę podarowała obydwa zamki rodzinie Dóczych. Procesowali się oni z sąsiadami o majątki, a po niekorzystnych wyrokach prowadzili z nimi prywatne wojny, zajmowali się też procederem zbójeckim. Wsławili się m.in. złupieniem warownego klasztoru w Hronskym Benadyku i wielokrotnym pustoszeniem ziem związku Siedmiu Miast Górniczych, a ich zła sława obejmowała całą środkową Słowację. Nie przeszkodziło to im jednak w piastowaniu wysokich godności w państwie: bywali żupanami, strażnikami korony, dowódcami wojskowymi. Ród wygasł w 1647 roku, ostatni jego przedstawiciel, Zygmunt Dóczy, został pojmany przez Turków i ścięty na rynku w Żarnowicy, a jego niezwykłej urody małżonkę wysłano jako dar dla sułtana.
   W 1650 roku zamek wraz z przyległym majątkiem kupił Gaspar Lippay, ale jego potomkowie niedługo cieszyli się posiadłością. W czasie powstania kuruców Szaszów został zdobyty i złupiony przez hajduków Thókólyego. W 1708 roku dzieła zniszczenia dokonały cesarskie wojska. Zamek nie został odbudowany i wkrótce ostatecznie opustoszał.

Architektura

   Gotycki zamek wzniesiono na skalnej grani i dopasowano kształtem do  formy terenu. Początkowo składał się z kamiennego obwodu murów obronnych i wzniesionego po wschodniej stronie grani budynku mieszkalnego. Posiadał on wymiary 13,5 x 12,5 metra i dwa pomieszczenia w przyziemiu. Z czasem dobudowano inne obiekty, które utworzyły zamek górny, zajmujący całą najwyższą, skalistą część wzgórza. Od XIV wieku ta część była wielokrotnie przebudowywana, z czego największe prace dotyczyły pałacu północnego, wzniesionego po 1465 roku w dwóch fazach. Warto zauważyć, iż na zamku znajdowały się także dwa wyżłobione w skale zbiorniki na wodę deszczową, jeden z nich był głęboki na 7 metrów.
   W XV i XVI wieku dobudowano dwa rozległe przedzamcza. Drugie przedzamcze rozciągało się na południe od zamku górnego i było oddzielone od pierwszego murem z niewielką wieżą i pięciobocznym bastionem. Wjazd do zamku górnego zlokalizowany był u stóp wielkiej, cylindrycznej wieży przy zachodnim krańcu skały. Tędy wiódł jedyny dostęp do górnego zamku, który z pozostałych stron był chroniony przez wysokie mury i skalne urwiska. Poprzedzało go proste przedbramie. Wielka cylindryczna wieża po stronie zachodniej prawdopodobnie nie jest, jak często można przeczytać, elementem najstarszego założenia, lecz została dobudowana w XV lub XVI wieku, jako element przystosowany do użycia artylerii. Świadczy o tym wyposażenie wszystkich kondygnacji w otwory działowe i sposób połączenia wieży z murem obronnym. Grubość jej ścian wahała się między 2,45-2,9 metra.

Stan obecny

   Dwa dziedzińce tworzące niegdyś dolną część zamku praktycznie nie zachowały się. Po pierwszym z nich, położonym na południowy wschód od górnego zamku, pozostały jedynie fragmenty bramy oraz ślady po wałach i studni, ukryte w lesie. Zamek górny jest dziś najlepiej zachowanym fragmentem ruin. Mury choć mocno poszczerbione, zachowały się niemal w pełnej wysokości, a otwory okienne nie zmieniły zbytnio kształtu ani wielkości.

pokaż miejsce na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Wasielewski A., Zamki i zamczyska Słowacji, Białystok 2008.