Plešivec – kościół św Jerzego

Historia

   Rodowy kościół w siedzibie ich majątku został zbudowany przez rodzinę Bebekovców w pierwszej połowie XIV wieku, prawdopodobnie w miejscu starszej świątyni, która powstała najpóźniej w XIII wieku. W połowie XIV wieku wnętrze świątyni ozdobiono freskami. Prawdopodobnie w pierwszej ćwierci XV stulecia dobudowano od północy późnogotycką kaplicę.
   W 1558 roku kościół i wieś zostały spalone przez Turków. Oprócz zniszczonego dachu znacznie ucierpiały ściany nawy świątyni. W 1617 zniszczoną budowlę odrestaurowali na swoje potrzeby kalwini. Nawa kościoła zostało skrócona od strony zachodniej, a nowy płaski strop zastąpił zniszczone gotyckie sklepienia. W nawie pojawiły się też dwa nowe okna, a kolejne na ścianie prezbiterium. Dalszych napraw dokonano w XVIII wieku. W 1713 roku kościół otrzymał nowy dach, a w 1744 przywrócono drewnianą emporę w prezbiterium. W tym stuleciu ujednolicono również wygląd wszystkich okien, co doprowadziło do przekształcenia tych najstarszych.
   W 1861 obok napraw wnętrza odbyły się pierwsze badanie skupione na gotyckich freskach kościoła. Pierwsza profesjonalna restauracja odbyła się pod kierunkiem węgierskich ekspertów w 1939 roku. Przeprowadzono badania archeologiczne, a podłoga w kaplicy została zredukowana do poziomu oryginalnego średniowiecznego chodnika z cegieł sześciennych. Również wejście z nawy do kaplicy zostało ponownie otwarte przez portal gotycki. W 1977 roku odbyły się nowe badania, których efektem jest między innymi odkrycie i przywrócenie dwóch fresków wysokiej jakości na południowej ścianie prezbiterium. Sondy również potwierdziły dekorację freskową na całym obszarze prezbiterium i częściowo w nawie. W 2009 roku dokonano całkowitej renowacji kościoła.

Architektura

   Kościół jest jednonawową budowlą gotycką z wielobocznym prezbiterium i kaplicą od strony północnej. Obecnie długość nawy wynosi 19 metrów, ale badania archeologiczne wykazały, że pierwotnie była ona o 11,5 metra dłuższa niż dzisiaj, gdyż nawa została skrócona, a okoliczny teren podwyższył się o ponad metr.  Przed 1558 rokiem w murach prezbiterium przebito otwory strzelcze (później zamurowane), więc kościół służył również do celów wojskowych.
  
Wnętrze prezbiterium zdobią freski, będące pracą wysokiej jakości, co najmniej dwóch włoskich mistrzów. Szczególnie cenny jest także gotycki portal, przez który z kaplicy wchodzi się do nawy. Stylowo zbliżony jest do portalów pobliskiej katedry św. Elżbieta w Koszycach. Według poglądów niektórych ekspertów pierwotnie był on głównym portalem zachodnim do nawy, jednak pow odbudowie kościoła po spaleniu w 1558 roku przeniesiono go do obecnej lokalizacji.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa apsida.sk, Plešivec.