Muráň – zamek

Historia

   Pierwszy murowany zamek powstał na skalnej ostrodze, zapewniającej wgląd w głąb doliny rzeki Muráň, zapewne krótko po najeździe mongolskim z roku 1241. Wzniesiono go jako fundację królewską, kontrolującą szlak przez Rudawy Słowackie na Spisz i dalej do Polski. Pierwsza wzmianka o zamku, w której wspominany jest jako Castrum Movran, pochodzi z 1271 roku.
   W 1430 zamek zajęły husyckie wojska Jana Jiskry. W tym czasie został on powiększony i stał się jednym z największych na Górnych Węgrzech. Po ustąpieniu Jiskry zamek opanowali bratrzycy. W 1462 roku odbił go król Maciej Korwin. Tuż przed 1500 rokiem nowy właściciel zamku, Stefan Zápolya darował go Jerzemu Tornaly’emu. W 1528, po śmierci ojca, właścicielem zamku został czteroletni Jan Tornaly. Opiekun prawny małoletniego dziedzica, Maciej Bašo, wysłał chłopca do Polski, a sam wraz ze swoimi braćmi przejął zamek, czyniąc z niego gniazdo do rozbójniczej działalności, obejmującej cały Gemer. Dopiero w 1549 roku po długim oblężeniu zamek z rąk raubritterów odbił graf Mikołaj z Salmu. W 1612 roku zamek wraz z feudalnym „państwem” Murań wykupił za 100 tys. złotych Tomasz Szèchy, główny żupan gemerski. Po nim zamkiem władał jego syn Jerzy, a po śmierci Jerzego w 1625 roku jeden z jego zięciów, Illeshazy.
   Najbardziej znaną postacią w dziejach zamku była Maria Szèchy, córka Jerzego. Piękna i inteligentna, nazywana „Murańską Wenus”, była początkowo wiernym sprzymierzeńcem cesarza Ferdynanda Habsburga. W 1644 roku zdobyła władzę nad zamkiem z rąk swego szwagra Illeshazy‘ego, który stał po stronie powstańców Jerzego Rakoczego, a następnie wyszła za mąż za Franciszka Wesselényi’ego, dowódcę twierdzy w Filakowie. W 1655 roku Wesselényi został palatynem Węgier, a w 1666 stanął na czele antyhabsburskiego sprzysiężenia magnatów węgierskich. Po jego niespodziewanej śmierci „Murańska Wenus” jeszcze przez 4 lata broniła zamku, zdobytego ostatecznie przez wojska Karola V Lotaryńskiego w 1670 roku. Data ta wyznacza koniec „złotej ery“ warowni.
   W latach 1678 i 1683 zamek został zajęty dwukrotnie przez Emeryka Thököly, przywódcę wielkiego antyhabsburskiego powstania kuruców. Po jego ostatecznym upadku w 1688 zamek przejęli królewscy komisarze Krzysztof Breiner i Paweł Medňanský. W 1710 roku zamek objął Franciszek II Rakoczy, po czym podarował go swojemu generałowi Mikulášovi Berčenyi’emu. W 1720 cesarz Karol VI Habsburg darował zamek wraz z przynależnymi włościami w nagrodę za wierną służbę Stefanowi Koháry’emu. W 1760 roku warownia spłonęła i zaczęła podupadać, zniszczeń nigdy już nie naprawiono. W 1816 roku ruiny przeszły w ręce książąt Coburg-Kohary, którzy byli właścicielami zamku aż do roku 1945.

Architektura

   Najstarsze, gotyckie zabudowania wzniesiono w południowej części na skalnej ostrodze. Usytuowano tam wieżę mieszkalną o wymiarach 5,6 x 8,8 metra. Grubość jej ścian nie była za duża i wynosiła około 1 metra. Obok znajdowała się wyżłobiona w skale cysterna, zaopatrująca mieszkańców w wodę deszczową. Ówczesnym zabezpieczeniem zamku był przekop o szerokości około 7-8 metrów oddzielający warownię od reszty wzniesienia.
   Przebudowa zamku z XV wieku spowodowała jego rozciągnięcie na obszar prawie 3,2 ha. Mury obronne zamku okalały całe szczytowe spłaszczenie wzgórza, dopasowując się do konfiguracji terenu. Nie były wysokie z racji stania nad kilkudziesięciometrowymi urwiskami. Brama wjazdowa, poprzedzona szerokimi schodami wykutymi w skale, znajdowała się od strony południowo – zachodniej. Strzegła jej czworoboczna wieża bramna za którą znajdował się niewielki dziedziniec, a następnie obwarowania w formie przypominającej barbakan, flankowany przez kolejną wieżę czworoboczną o wymiarach 8,7 x 8,7 metra. W północnej części zamku znajdowała się kolejna wieża, przy której mieściła się winda do transportu ciężkich ładunków na zamkowe wzgórze.

Stan obecny

   Obecnie najlepiej zachowane elementy zamku to kwadratowa baszta północna i brama wjazdowa. Pozostałe, nieliczne relikty budynków giną wśród krzaków i drzew. Z nich najlepiej zachował się główny dom mieszkalny w centralnej części oraz południowy, przystawiony do muru obronnego. W południowej, najstarszej części zamku ustawiono platformę widokową. Ponadto zachowały się spore odcinki muru obronnego. W ostatnim czasie na zamku prowadzone są prace ratunkowo – renowacyjne.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Wasielewski A., Zamki i zamczyska Słowacji, Białystok 2008.