Liptovský Hrádok – zamek

Historia

   Niewielki zamek został zbudowany prawdopodobnie z inicjatywy żupana Doncha na początku XIV wieku, choć niektórzy przesuwają jego powstanie na koniec wcześniejszego stulecia. W roku 1341 pojawia się w źródłach pierwsza pisemna wzmianka o zamku. Funkcjonował pod nazwą Wywar (Ujvar), a w kilku dokumentach określany był jako Novum Castrum. Chronił drogę handlową określaną jako Via Magna i bród na rzece Belá. Niektórzy historycy zakładają, iż stała tu wcześniej drewniana budowla, prawdopodobnie wieża. Inni badacze skłaniają się do myśli, iż żupan Donch dobudował zamek do już istniejącej, o wiele starszej kamiennej wieży strażniczej. Wyniki wykopalisk archeologicznych opowiadają się raczej za drugą wersją.
   W 1433 roku zamek opanowali i następnie zniszczyli husyci. W kolejnych dziesięcioleciach załogę stanowili żołnierze Jana Jiskry. Do połowy XV wieku należał do majątków królewskich. Później posiadało je, jako darowizny lub zastaw, kolejno wielu właścicieli m.in. Pangrańscy, Zápolyowie, Thurzonowie, Ballasowie. Dla przebudowy zamku najbardziej przyczyniła się Magdalena Zayova. W latach 1600-1603 wybudowała obok duży renesansowy dwór, którego dwa skrzydła obejmowały starszą część budowli od zachodu i północy. Unowocześniła też mury obronne.
   W 1709 roku, w czasie powstania Franciszka II Rakoczego, w okolicy Liptowskiego Gródka rozegrała się dwudniowa bitwa. Zamek znalazł się na linii austriackich umocnień i mocno ucierpiał w wyniku ostrzału. Zniszczenia wkrótce jednak naprawiono, a budowla stała się własnością cesarską. W 1762 roku umieszczono tu siedzibę urzędów zajmujących się górnictwem, hutnictwem i gospodarką leśną na Liptowie. Po pożarze w 1803 roku odnowiono już tylko dwór, w którym miała siedzibę administracja państwa hradecko-likawskiego, a średniowieczny zamek pozostał w ruinie.

Architektura

   Zamek postawiono na pięciometrowej wapiennej skale. Składał się z budynku mieszkalnego i dwóch wież po jego bokach; był to schemat budowy często powtarzany na terenie Czech i dzisiejszej Słowacji. Poniżej skały budowlę od XV wieku otaczał dodatkowy mur obronny wydzielający niewielkie podzamcze. W zachodniej części owego podzamcza wzniesiono dwukomorowy budynek, a z przeciwnej, wschodniej strony umieszczono narożną wieżę. Na małym dziedzińcu znajdowała się studnia zaopatrująca zamek w wodę. Także w XV stuleciu powstał kolejny mur obwodowy otaczający zamek, a całość była chroniona fosą, zasilaną przez rzekę Wag. Wjazd umieszczono po zachodniej stronie, zabezpieczonej przedbramiem z wieżą.

Stan obecny

   Zamek obecnie znajduje się w postaci dobrze zachowanej trwałej ruiny. Nie przetrwała jedynie północna część domu mieszkalnego i górne partie wschodniej wieży. Obiekt jest własnością prywatną i niestety można go obejrzeć jedynie z zewnątrz. Remonty przeprowadzane w ostatnich latach pozwalają żywić nadzieje, iż zmieni się to w przyszłości.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Wasielewski A., Zamki i zamczyska Słowacji, Białystok 2008.