Liptov – zamek

Historia

   Zamek został zbudowany z rozkazu króla Węgier Beli IV na miejscu starszego, opuszczonego grodziska z I wieku p.n.e., zapewne krótko po wielkim najeździe mongolskim z lat 1241-1242. Po raz pierwszy był wzmiankowany pisemnie w 1262 roku. Strzegł zachodniej części Kotliny Liptowskiej, w tym ruchliwego szlaku handlowego biegnącego Doliną Sesterską na Orawę i dalej do Polski.
   W XIV wieku zamkiem władał potężny możnowładca górnowęgierski Mateusz Csák, a po jego upadku w 1321 roku zwoleński żupan Doncz. Od 1340 roku był siedzibą żupanów Liptova.  Pod koniec XIV stulecia został na krótki okres zajęty przez margrabiego morawskiego Prokopa, a w latach 1431-1434 znajdował się we władaniu wojsk husyckich. W trakcie ich usuwania zamek został zniszczony, o czym wspominają dokumenty z lat 1440 – 1441. Od 1454 roku zamek pozostawał we władaniu Pongráca, który odbudował go i powiększył o wschodnie podzamcze. Po nim od 1459 roku zamkiem władał polski magnat Piotr Komorowski, który sprzyjał Jagiellonom w ich usiłowaniach zdobycia tronu węgierskiego. Po nieudanej wyprawie w 1471 roku młodziutkiego Kazimierza Jagiellończyka po koronę węgierską, Maciej Korwin zmusił Komorowskiego do oddania zamku, który w 1474 roku rozkazał spalić i zburzyć.

Architektura

   Zamek stał na skalistym wzgórzu, z dwóch stron obrywającym się pionowymi skalnymi ścianami, a z dwóch opadającym bardzo stromymi stokami. Umieszczony na wysokości 1000 metrów n.p.m. był on najwyżej położonym zamkiem na terenie obecnej Słowacji.
   Pierwotne założenie składało się z budynku mieszkalnego oraz nieregularnego obwodu murów obronnych. Być może północna część budynku miała formę kwadratowej wieży, jednak jej istnienie w nowszej literaturze jest kwestionowane, a kwadratową część uważa się jedynie za oddzielne pomieszczenie budynku mieszkalnego. Wskazywałaby na to identyczna grubość muru jak w pozostałej części budynku, choć nie można wykluczyć jakiejś drewnianej lub szachulcowej nadbudowy tej części, jako iż było to najwyżej położone miejsce na zamku. Mur po stronie północno – zachodniej posiadał nieczęsto spotykaną grubość aż 4 metrów. Zabezpieczał on zamek od strony drogi dojazdowej tworząc tzw. mur tarczowy, chroniący wnętrze zamku przed ewentualnym ostrzałem. Przed budynkiem wydzielono miniaturowy dziedzińczyk mieszczący zbiornik na wodę deszczową (wykopanie studni na tak dużej wysokości nie było możliwe), a za nim większy majdan gospodarczy. Pierwotna brama wjazdowa znajdowała się nietypowo w południowo – zachodniej części budynku, lecz jeszcze przed połową XIV wieku została przesunięta w pobliże nowej czworobocznej wieży po stronie południowej. W jej wnętrzu umieszczono drugi zbiornik na wodę deszczową.
   Pod koniec XIV wieku wydzielono obwarowane kamiennym murem wschodnie przedzamcze, choć zapewne już wcześniej część ta chroniona była fortyfikacjami drewnianymi. Być może nowy mur wzmocniono czworoboczną, narożną wieżą po stronie północnej. Pierwszą bramę przesunięto na północno – zachodnią stronę czworobocznej wieży ze zbiornikiem, skąd po przekroczeniu zwodzonego mostu i osiągnięciu dziedzińca wschodniego podzamcza, droga skręcała na zamek górny, poprzez kolejny wykuty w skale rów i przerzucony nad nim drewniany most. Na podzamczu wschodnim z pewnością usytuowana była lżejsza, drewniana lub szachulcowa zabudowa gospodarcza, między innymi odkryto tam ślady po funkcjonowaniu kuźni. W połowie XV wieku wybudowano niski mur tworzący kolejny dziedziniec w dolnej, wschodniej części zamku.

Stan obecny

   Z zamku do dnia dzisiejszego pozostały jedynie fundamenty i niewielkie relikty w części szczytowej wzgórza. Wstęp na teren zamkowy jest wolny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Wasielewski A., Zamki i zamczyska Słowacji, Białystok 2008.