Lietava – zamek

Historia

   Istnienie zamku jest potwierdzone w roku 1321, lecz powstał on nieco wcześniej, prawdopodobnie w drugiej połowie XIII wieku. Za jego budowniczych uważa się ród Balassów. Na początku XIV wieku został przejęty przez magnata Mateusza Czaka, suwerennie władający zachodnią częścią dzisiejszej Słowacji. Po jego śmierci w 1321 roku Lietave przejął król Karol Robert, a następnie Ludwik I Węgierskiego. W 1360 roku zamek otrzymał z rąk króla Stefan Bebek, a jego potomkowie władali warownią prze kolejne sto lat.
   W 1474 roku Maciej Korwin nadał zamek wraz z całym majątkiem Pawłowi z Kiniży za sprawą którego doszło w latach 1475-1494 do jego największej rozbudowy. Kolejnymi właścicielami byli Jan Zapolya i Mikołaj Kostka. Z córką tego ostatniego ożenił się bogaty możnowładca, Franciszek Thurzo z którym wiąże się dalszy rozbój zamku i przebudowa w stylu renesansowym. W XVII wieku stał się on niezdobytą twierdzą w której Thurzonowie chronili swój najcenniejszy dobytek w czasie wojen i niepokojów.
   W 1616 roku zmarł węgierski palatyn Jerzy Thurzo, a jego jedyny syn Imre odszedł bezpotomnie pięć lat później. Zamek został własnością wspólną sióstr i córek zmarłych. Ciężka do uregulowania sytuacja własnościowa spowodowała, iż nikt nie chciał się angażować w utrzymanie warowni, toteż w 1698 roku była już prawie opuszczona. Mieściło się tu jedynie rodowe archiwum, które w latach 1760-1770 przeniesiono do zamku orawskiego. W XIX wieku zamek Lietava popadł już w całkowita ruinę.

Architektura

   Pierwotna średniowieczna warownia ograniczała się do późniejszego zamku górnego w skład którego wchodziła kwadratowy wieża o wymiarach 6×6 metrów oraz mały, otoczony murami obronnymi dziedziniec na którym znajdował się budynek mieszkalny w narożniku północno – wschodnim, kaplica wysunięta w najdalszą część skalnej ostrogi i zabudowania gospodarcze. Wieża posiadała drewniane stropy i wejście dostępne po drabinie od strony północnej. Całość zajmowała najwyższą część wzgórza i wkomponowana była w skały.
   W drugiej połowie XV wieku dobudowano drugi, większy dziedziniec po stronie zachodniej. Od południa zamykała go wieża mieszkalna obok której zlokalizowano bramę wjazdową. W XVI wieku została ona zamurowana, a nowe wejście zlokalizowano po przeciwnej, północnej stronie dziedzińca i wzmocniono cylindryczną basztą. Kolejną basztę podkowiastą (tzw. Czerwona Wieża) postawiono od północnego – wschodu jeszcze w drugiej połowie XV wieku w pobliżu najstarszej części zamku. W XVI stuleciu powstał kolejny dziedziniec (a właściwie obszar międzymurza po stronie zachodniej i północnej) zwany drugim przedzamczem, wzmocniony dwoma basztami podkowiastymi (północną z drugiej połowy XVI wieku i południowo – zachodnią z pierwszej połowy XVI stulecia). Droga do zamku górnego wiodła wówczas przez pięć bram, wzdłuż starszych murów obronnych. Po wschodniej stronie dobudowano półokrągły, wielki rondel o średnicy 25 metrów.

Stan obecny

   Zamek przetrwał jako trwała ruina w formie z XV-XVI wieku z czytelnymi elementami najstarszego założenia, m.in. na zamku górnym zachował się kwadratowy donżon do wysokości około 14 metrów. Na zamku średnim, czyli pierwszym przedzamczu w najlepszym stanie jest baszta podkowiasta i wieża mieszkalno – obronna. W najgorszym stanie zachował się zamek dolny z wieżą obronną z dwoma bramami. Obecnie na zamku prace konserwatorskie, których celem jest zabezpieczenie i udostępnienie ruin dla zwiedzających.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Wasielewski A., Zamki i zamczyska Słowacji, Białystok 2008.