Kalinčiakovo – kościół św Anny

Historia

   Kościół św. Anny powstał w pierwszej połowie XII wieku, przy przy starej drodze łączącej królewską, a później arcybiskupią rezydencję w Ostrzyhomiu ze Starým Tekovem. Pierwsza wzmianka o osadzie Kalinčiakovo zachowała się z 1290 roku, natomiast miejscowy ksiądz wymieniony został w spisie papieskich dziesięcin z lat 1332 – 1337, według których parafia należała do bogatszych.
   W 1655 roku kościół przeszedł w ręce kalwinistów, którzy dobudowali do niego małą drewnianą wieżę (później zastąpioną murowaną), a w 1682 roku wymienili strop. Około 1830 roku podupadła budowla niszczała z powodu przeciekającego dachu. Straty powiększył dwa lata później pożar, po którym jeszcze w latach 30-tych XIX wieku przeprowadzono renowację. W jej trakcie zewnętrzne ściany nawy i apsydy wzmocniono przyporami, wymieniono strop, więźbę dachową i dach. W 1932 roku, w trakcie prac renowacyjnych spowodowanych problemami budowli ze statyką, odkryto romańskie okna i portal, usunięto z nich nowożytne tynki oraz odsłonięto romański mur o wysokiej jakości. Prace rekonstrukcyjne przeprowadzono także w 1956, a ostatnio w 2003 roku.

Architektura

   Romański kościół został wzniesiony na wzgórzu nad brzegiem rzeki Sikenicy. Powstał na planie prostokąta z półkolistą apsydą po stronie wschodniej. Jego zewnętrzne elewacje ozdobione zostały romańskimi fryzami i lizenami, a do wnętrza wiodły dwa portale romańskie: północny i południowy. Południowy otrzymał bardzo prostą, czworoboczną formę z półkolistym tympanonem zaznaczonym przez klińce. Pierwotne okna kościoła były bardzo małe i wąskie, obustronnie rozglifione. Dwa oświetlały apsydę, jedno nawę od północy, a trzy od południa, przy czym południowo – zachodnie, doświetlające emporę, było zaledwie małą szczeliną.
   W środku nawy umieszczono emporę w formie trybuny, wspartej na środkowym masywnym filarze i dwóch półkolistych arkadach. Schody na nią znalazły się w sklepionym korytarzyku, wydrążonym w grubości zachodniego muru nawy. Empora nie została podsklepiona, lecz podobnie jak nawa, posiadała płaski drewniany strop. Ten prosty układ został wzbogacony przez podparcie obu arkad przez wolnostojące, cylindryczne w przekroju kolumny.

Stan obecny

   Kościół w Kalinčiakovie należy do najbardziej znanych romańskich zabytków na terenie Słowacji, pomimo nowożytnych przekształceń, które od zewnątrz kolidują ze średniowieczną bryłą (masywne przypory, wieża zachodnia) oraz znacznych ubytków pierwotnych detali architektonicznych spowodowanych latami zaniedbań, przebudowaniami czy tez zniszczeniami i problemami ze statyką budowli. Dumą kościoła pozostaje romańska empora umieszczona wewnątrz nawy.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Mencl V., Stredoveká architektúra na Slovensku, Praha 1937.
Tomaszewski A., Romańskie kościoły z emporami zachodnimi na obszarze Polski, Czech i Węgier, Wrocław 1974.

Strona internetowa apsida.sk, Kalinčiakovo.