Fiľakovo – zamek

Historia

   Pierwsza pisemna wzmianka o zamku pochodzi z połowy XIII wieku, ale drewniana budowla w tym miejscu istniała już w XII stuleciu. Jego pierwszym znanym właścicielem był Fulko, po którym prawdopodobnie miasto i zamek otrzymały nazwę. Z powodu zamordowania swego krewnego, fałszowania monet i zniszczenia wsi Hatvan, został on skazany na pojedynek sądowy, a w 1246 roku król Bela IV skonfiskował mu warownię. W XIII i XIV wieku wspomina się o zamku już jako o majątku królewskim. Zarządzali nim między innymi Egidius z rodu Monoszló, Miklós Aba i potężny magnat Mateusz Csák. W XV wieku król Zygmunt Luksemburczyk przekazał zamek królowej Barbarze, a ona oddała go w depozyt w 1435 roku rodzinie Bebek. Trzy lata później królowa Elżbieta przekazała zamek Jánosowi Perényi. Jego ród wszedł w konflikt z królem Maciejem Korwinem, przez co w 1483 roku zamek zdobyły wojska królewskie. Już w 1490 roku wrócił jednak w ręce szlacheckich rodów, jako iż król Władysław Jagiellończyk podarował go Błażejowi Raskai.
   W XVI wieku zamek przeszedł  ponownie w ręce rodu Bebeków i został przez nich przebudowany w renesansową fortecę, stanowiąc element linii obronnej przeciwko Turkom. W 1554 roku wojskom tureckim udało się go zdobyć i utrzymać przez prawie 40 lat. W tym czasie stanowił siedzibę tzw. fiľakovského sandžaku. Zamek odzyskał dopiero w 1593 roku Mikołaj Pálffy. W XVII wieku poszczególne części zamku były sukcesywnie odbudowywane i modyfikowane m.in. po pożarze w 1615 roku. W 1682, po najeździe wojsk Thököly’ego wspomaganych przez wojsko tureckie, zamek ponownie spłonął. Od tamtego czasu pozostaje w ruinie.

Architektura

   Średniowieczny zamek został wzniesiony na szczycie wulkanicznego wzniesienia, z którego tuf wulkaniczny wykorzystano do budowy warowni. Najstarsze założenie z przez 1241 roku składało się z muru obronnego, który prostą ścianą oddzielał północną część wzgórza o półokrągłym kształcie. Północna część wzgórza była tak wysoka i niedostępna, iż nie wymagała dodatkowych prac budowlanych. Wjazd chroniony był przez wieżę bramną po stronie zachodniej. Jej czworoboczny kształt w planie posiadał wymiary 5,5 x 6,7 metra, a mur dochodził do 1,4 metra grubości. Nie jest natomiast pewne gdzie dokładnie znajdował się wówczas najstarszy budynek mieszkalny, być może przystawiony był do południowego muru.
   W drugiej połowie XIII lub na początku XIV wieku, prawdopodobnie z powodu zniszczeń po nieznanym ataku, zdecydowano się na przebudowę zamku. W południowej części górnego zamku wzniesiono wówczas podłużny, prostokątny w planie dom mieszkalny, zbudowany z użyciem starszego muru obronnego. Od zewnętrznej strony został on wzmocniony masywnymi przyporami. Wzmocniono także wieżę bramną, której ściany osiągnęły aż 4 metry grubości u podstawy i wymiary w planie 12,5 x 13,5 metra. Na dziedzińcu tuż obok niej wykuta została głęboka jama, pełniąca rolę zbiornika na wodę lub wilczego dołu. Zaopatrzenie w wodę musiało być na wysokiej skale zamku dużym problemem, gdyż wykucie tak głębokiej studni było niemożliwe. Odkryto w sumie aż cztery wyciosane w kamieniu zbiorniki na deszczówkę, do których woda spływała także poprzez specjalnie wyciosane w murach i skałach kanaliki. Największy z nich biegł o podstawy całej długości czołowego muru zamku górnego.
   W trakcie późnogotyckiej przebudowy zmieniono drogę wjazdową do zamku. Przestał wówczas funkcjonować przejazd w masywnej wieży zachodniej, a nowy portal bramny utworzono w południowo – zachodniej części budynku mieszkalnego, skąd wiódł drewniany most osadzony na kamiennych filarach. Nieco później filary te połączono z murem w jedną całość, złączoną na wschodzie z masywną półokrągłą wieżą działową.
   W okresie późnego średniowiecza dawne podzamcze przekształcono w taras zamku średniego, zamknięty prostym murem obronnym. Pierwotnie znajdowała się tam drewniana zabudowa gospodarcza na którą nie było miejsca na zamku górnym, zwłaszcza stajnie, spichrze, domy służby itp. Podczas przebudowy z lat 1540 – 1551 zamek dolny został powiększony o dwie masywne, pięciokątne wieże działowe (zachodnią zwaną Wieżą Bebekovą i wschodnią zwaną Wieżą Perényi), a zamek górny o wspomnianą już potężną półcylindryczną wieżę ogniową (przez M.Bóna i M.Plačka datowana jest ona na koniec XV wieku). Wjazd do zamku odbywał się wówczas przez skalny korytarz z wykutymi schodami po zachodniej stronie zamku. Około 1600 roku obronę wzmocniły dwie kolejne cylindryczne basteje po południowo – wschodniej i południowo – zachodniej części zamku.

Stan obecny

   Na zamku od 1972 roku prowadzone są sukcesywne prace konserwatorskie. Zrekonstruowana jest m.in. potężna, pięciokątna Bebekova baszta, w której obecnie znajduje się ekspozycja muzealna. Po terenie ruin prowadzi ścieżka dydaktyczna, która pozwala zapoznać się z historią zamku oraz z geologią wzgórza zamkowego, które jest pozostałością wału krateru wulkanicznego.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Šimkovic M., Agócs A., Fil’akovo castle, Fil’akovo, 2014.