Demandice – kościół św Heleny

Historia

   Nie wiadomo kiedy dokładnie wzniesiony został pierwotny, romański kościół. Czasem uznaje się, iż być może miało to miejsce w roku 1023, gdyż taka data wyryta została na pastoforium świątyni, jednak informacja ta jest niepewna, gdyż data ta już w XIX wieku była częściowo nieczytelna. Pierwotna świątynia została zapewne zniszczona w czasie mongolskiej inwazji w latach 1241-1242.
  
Odbudowa i znaczące przekształcenie powiększonego kościoła nastąpiły w okresie gotyku, prawdopodobnie pod koniec XV wieku. Prace te mogły zakończyć się w 1523 roku, jeśli uznać, iż tak oryginalnie wyglądała zniekształcona data na pastoforium. Na tak późne zakończenie przebudowy wskazywałaby między innymi portal południowy kościoła.
   Około połowy XVI wieku w czasie wojen z Turcją kościół został porzucony. Jego odbudowę przeprowadzono dopiero w latach 20-tych XVIII wieku z fundacji Samuela Blaškoviča, miejscowego właściciela ziemskiego. Kolejną renowację przeprowadzono na początku XIX stulecia dzięki inicjatywie Františka Šimonigo i jego żony Marii Belušiovej Barošovej. Krótko po jej ukończeniu w kościół uderzył piorun, przez co para zmuszona została do przeprowadzenia drugiej renowacji budynku, w trakcie której z powodu problemów statycznych między innymi wymieniono fasadę zachodnią budowli i usunięto sklepienie w prezbiterium. Ostatnią większą przebudowę połączoną z remontem przeprowadzono na początku XX wieku.

Architektura

   Kościół po przebudowie późnogotyckiej osiągnął formę budowli jednonawowej z dwubocznie zamkniętym prezbiterium po stronie wschodniej. Jego całkowita długość wyniosła około 18 metrów, a szerokość 6 metrów. Posiadał dwa wąskie, obustronnie rozglifione okna o półkolistym zamknięciach w południowej ścianie nawy i trzy podobne w prezbiterium od południa i południowego – wschodu oraz portal zwieńczony łukiem w ośli grzbiet od strony południowej. Północna część kościoła zgodnie ze średniowieczną tradycją budowlaną pozbawiona była otworów, być może okno znajdowało się jeszcze w ścianie zachodniej. Całość kościoła osadzono na dość wysokim cokole, zakończonym skośnym kamiennym gzymsem, opadającym schodkowo w kierunku spadku otaczającego terenu. Ceglane elewacje budowli pobielono, za wyjątkiem ościeży i glifów okiennych, które pokryto czerwoną farbą (co odtworzono w trakcie ostatniej renowacji). Prezbiterium nie zostało wyróżnione z bryły zewnętrznej, natomiast wnętrze nawy zostało oddzielone od prezbiterium półkolistą arkadą (być może późniejszego pochodzenia lub przebudowywaną). Prezbiterium pierwotnie posiadło sklepienia żebrowe oraz w północnej ścianie kamienne pastoforium z uskokową, profilowaną wnęką, pierwotnie obramowaną przeplatającymi się wałkami.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Žazová H., Kostol sv. Heleny v Demandiciach-Hýbeci, “Pamiatky a múzeá”, nr 59, 2010.