Bratislava – zamek

Historia

   Wzgórze zamkowe w Bratysławie wykorzystywane było przez Celtów, a następnie przez Rzymian, którzy wznieśli tu jedną ze swych granicznych fortec. Jego strategiczne znaczenie wynikało z faktu, iż znajdował się tu bród na rzece oraz krzyżowały się dwa ważne szlaki handlowe. Jeden prowadził wzdłuż Dunaju, drugim był słynny szlak bursztynowy, łączący Cesarstwo Rzymskie z Bałtykiem.
   W okresie państwa wielkomorawskiego na wzgórzu znajdował się obronny gród. Po podboju węgierskim władcy szybko docenili strategiczne znaczenie Bratysławy, która stała się jednym z najważniejszych miejsc nowego państwa. W miejscu grodu na wzgórzu powstał kamienny zamek, przez Węgrów zwany Pozsóny, będący siedzibą urzędnika zwanego żupanem, zarządzającego komitatem, odpowiednikiem polskiej kasztelani. Zamek musiał być dobrze ufortyfikowany, skoro jako jeden z nielicznych węgierskich zamków przetrwał najazd tatarski z roku 1241. Pod koniec XIII wieku, podczas walk węgiersko-czeskich zamek znajdował się w rękach jednego z najbardziej zaufanych stronników króla Węgier, Mateusza Csáka. Ponownie własnością królewską stał się w roku 1321. W okresie wojen husyckich zamek w Bratysławie pełnił ważna rolę chroniąc Węgry przed łupieżczymi wyprawami husytów.
   W latach 1421-1437 z inicjatywy Zygmunta Luksemburskiego miała miejsce przebudowa, która przekształciła zamek w mocno ufortyfikowaną twierdzę. Po klęsce pod Mohaczem i utracie Budy w 1541 roku, stolica Węgier została przeniesiona do Bratysławy. Spowodowało to, iż król Ferdynand I Habsburg w roku 1552 nakazał rozbudowę zamku. Przystosowano go do użycia artylerii wznosząc od północy i wschodu baszty armatnie. Bratysławski zamek stał się miejscem przechowywania insygniów koronacyjnych, w tym jej najcenniejszego skarbu i symbolu Węgier – korony św. Stefana. Węgierskie insygnia przebywały na zamku do roku 1790.
   W latach 1635-1649 ówczesny żupan preszburski Paweł Pálffy dokonał kolejnej przebudowy zamku. Wtedy to powstały cztery zachowane do dzisiaj narożne wieże. Dwie północne wzniesiono w całości, natomiast dwie południowe w tym Wieża Koronna, miejsce przechowywania insygniów królewskich, powstały w wyniku adaptacji starszych gotyckich. Powstały również nowe reprezentacyjne komnaty i dwukondygnacyjne krużganki.
   Ostatnia przebudowa bratysławskiego zamku miała miejsce za czasów panowania cesarzowej Marii Teresy. Rozpoczęte w roku 1760 prace przekształciły zamek w okazały pałac. Niestety po śmierci cesarzowej w roku 1780 jej syn i następca Józef II przekazał zamek na cele seminarium duchownego. Na początku XIX wieku zamek zamieniono na koszary, a miejsce kleryków zajęli austriaccy żołnierze. Zaprószony przez nich ogień w roku 1811 spowodował potężny pożar, który zniszczył większą część zamkowych budynków. Odbudowano jedynie koszary natomiast reszta w tym zamek górny przez wiele lat pozostawały w ruinie. Odbudowę zamku przeprowadzono dopiero w latach 1956-1968.

Architektura

   Niewiele wiadomo o wyglądzie najstarszego założenia zamkowego. Prawdopodobnie na wzgórzu w drugiej połowie XII wieku znajdowało się romańskie palatium, a po wschodniej stronie, u podnóża wzgórza, romańska, dwuwieżowa bazylika, wzniesiona na miejscu starszej z okresu państwa Wielkomorawskiego. W XIII wieku w obawie przed najazdami mongolskimi, w południowej części wzniesiono wielką kwadratową wieżę obronno – mieszkalną o wymiarach 22 x 22 metry i grubości ścian dochodzącej do 2,3 metra. Druga wieża powstała po południowo – zachodniej stronie, pełniła ona rolę stołpu, czyli wieży ostatecznej obrony. Jej wysokość wynosiła 37 metrów. Z czasem dobudowano kolejne trzy czworoboczne wieże, które umieszczono na ziemno – drewnianych obwarowaniach. Na początku XIII stulecia z terenu zamku zniknęła zabudowa sakralna, w związku z przeniesieniem kapituły do centrum miasta  i budowy nowej katedry św. Marcina.
   W pierwszej połowie XV wieku Zygmunt Luksemburski dokonał wielkiej przebudowy. Rozebrano wieżę mieszkalną, a na jej miejscu wzniesiono czworoboczne założenie zamkowe na planie nieregularnego trapezu, o czterech skrzydłach zamykających wewnętrzny dziedziniec. W jego obwód włączony dawny stołp, który stał się południowo – zachodnią, narożną wieżą nowego zamku, z czasem przemianowaną na Wieżę Koronną. W południowym i wschodnim skrzydle umieszczono pomieszczenia reprezentacyjne i mieszkalne, a dwa pozostałe były wykorzystywane do celów gospodarczych. Całość otoczono nowym murem obwodowym wzmocnionym dwoma wieżami od strony północnej i dwoma wieżami bramnymi, jednej od strony południowo – wschodniej i jednej od strony południowo – zachodniej. Od zachodu, czyli strony najbardziej narażonej na atak, zamkowe mury miały prawie 7 metrów grubości.

Stan obecny

   Współcześnie główny budynek zamku to czteroskrzydłowe założenie na planie zbliżonym do kwadratu w którym ciężko dopatrzeć się pierwotnego wyglądu. Wyróżnia się większa od pozostałych, południowo – zachodnia wieża zwana Koronną, będąca przekształconym elementem gotyckiego założenia. Zachowały się również zewnętrzne fortyfikacje otaczające zamek, zarówno XV-wieczne mury obronne, jak  i wzniesionej później bastiony. Z elementów XV-wiecznych zobaczyć można Bramę Zygmunta oraz Wieżę Luginsland. Obecnie w pomieszczeniach zamkowych znajdują się eksponaty Muzeum Historycznego, które stanowi część Słowackiego Muzeum Narodowego w Bratysławie.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Wasielewski A., Zamki i zamczyska Słowacji, Białystok 2008.