Blatnica – zamek

Historia

Początki zamku sięgają drugiej połowy XIII wieku, kiedy to pod zamkiem biegła Via Magna – droga handlowa z górnego Ponitrza przez Kotlinę Turczańską na Śląsk lub Orawę i dalej przez polskie ziemie nad Bałtyk. Pierwsza wzmianka pisemna o zamku pochodzi z 1300 roku, kiedy to należał on do Piotra z Brezowicy. Później przeszedł  w ręce królewskie. W 1414 roku zamek, który utracił już rolę strażnicy szlaku handlowego, przesuniętego teraz ku osi doliny, przeszedł spod władzy królewskiej w ręce Pongráca z Liptowskiego Mikulasza, a następnie polskiego rycerza Piotra Komorowskiego, władającego wówczas z ramienia węgierskiego króla całą Orawą. Wielokrotnie zmieniając właścicieli, w 1540 roku dostał się Révay’om, ówczesnym dziedzicznym żupanom turczańskim, którzy w drugiej połowie XVI i na początku XVII wieku wybudowali dolną część zamku z licznymi budynkami mieszkalnymi i gospodarczymi oraz dwoma półotwartymi basztami. Nie podniosło to jednak walorów obronnych warowni: w 1604 roku zajęły ją oddziały powstańców Stefana Bocskaya, a następnie w 1619 wojska Gabriela Bethlena. W końcu lat 70-tych XVII wieku zamek zajęli kurucowie Emeryka Thököly’ego. Podczas ich władania  na zamku wybuchł wielki pożar, który zniszczył znaczną część zabudowań. Na początku następnego stulecia zamek zajęli powstańcy Franciszka Rakoczego. Revayowie odzyskali go dopiero w 1708 roku, po przegranej powstańców w bitwie przy Trenczynie. Dzięki temu, że nie przyłączyli się oni do powstania Rakoczego, ich zamek nie znalazł się na cesarskiej liście twierdz, przeznaczonych do zburzenia. W 1744 roku zamek jeszcze odnawiano, lecz jego znaczenie obronne zupełnie upadło i od 1790 nie był już zamieszkany. Z czasem popadł w ruinę.

Architektura

Zamek składał się z wąskiej, wydłużonej budowli mieszkalnej, usytuowanej na osi wschód-zachód i zaopatrzonej na końcach w wieże. Od północnego wschodu strzegło go skalne urwisko. Z tego powodu wieża zachodnia miała znacznie większe rozmiary od wieży wschodniej, jej średnica wynosiła 9,5 metra. Jej zadaniem była ochrona wjazdu, a dostęp do niej zapewniały kręcone schody. Prawdopodobnie była ona najstarszym elementem murowanym zamku. Poniżej wzgórza znajdowały się zabudowania gospodarcze tworzące podzamcze. Pod koniec XVI wieku powstał murowany zamek dolny z domem mieszkalnym, zabudową gospodarczą oraz dwoma półotwartymi basztami. Zewnętrzną obronę stanowiła sucha fosa ponad którą przerzucono most zwodzony.

Stan obecny

Do naszych czasów zachowały się pozostałości zamku w postaci trwałej ruiny. Na porośniętym lasem wzgórzu zobaczyć można ruiny zamku górnego. Częściowo zachowały się ściany gotyckiego budynku i obu wież. Poniżej wśród drzew dostrzec można mury dawnego zamku dolnego. W ostatnim okresie na zamku przeprowadzono prace remontowe i zabezpieczające połączone z częściową rekonstrukcją.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.
Wasielewski A., Zamki i zamczyska Słowacji, Białystok 2008.