Bíňa – rotunda Dwunastu Apostołów

Historia

   Pierwsza pisemna wzmianka o rotundzie pochodzi z 1391 roku, lecz sama konstrukcja wzniesiona została pod koniec XII lub początku XIII wieku, w okresie powstania klasztoru premonstratensów, który został założony przed 1217 rokiem przez Omodeja i jego syna Stefana z rodu Hunt-Poznan. Obie budowle powstały dzięki bliskości Ostrzyhomia – siedziby królów węgierskich, a później arcybiskupstwa, a także z powodu dużego znaczenia rodu fundatorów.
   W XIII i XIV wieku wnętrze rotundy zostało ozdobione malowidłami ściennymi. W 1683 roku została uszkodzona w trakcie walk polsko – tureckich i przez ponad 70 lat niszczała. Naprawę przeprowadzono po 1755 roku, lecz niestety nową kopułę zadaszenia utrzymano w stylu barokowym. Zamurowano także romańskie okna i przebito nowe, większe oraz założono nowe sklepienie. Dopiero powojenne naprawy przywróciły budowli w dużej części średniowieczny wygląd rotundy, odsłonięto również średniowieczne malowidła ukryte pod późniejszymi tynkami.

Architektura

   Rotunda zbudowana została z cegły na planie okręgu. Portal wejściowy umieszczono po stronie południowo – zachodniej, natomiast niewielkie okna szczelinowe przepruto po stronie południowej i wschodniej. Kolejne odkryto podczas renowacji po stronie południowo – wschodniej.
  
Wewnątrz rotunda podzielona została na 12 płytkich, zwieńczonych półkoliście zagłębień – wnęk, prawdopodobnie pierwotnych sediliów. Dodatkowo po wschodniej stronie utworzono większą wnękę prezbiterialną o szerokości 3,6 metra o charakterze wewnętrznej apsydy. Od nawy oddzieliła ją półkoliście zamknięta, uskokowa arkada. Wnętrze rotundy pokrywały malowidła ścienne pochodzące z około 1220 roku (apostołowie) i kolejne, lecz niestety obecnie uszkodzone z lat 1320-1350 (figury świętych).
  
Rotundę wraz z pobliskim kościołem i klasztorem wzniesiono w otoczeniu rozległych fortyfikacji ziemnych z IX/X wieku, utworzonych przez trzy koncentryczne wały.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa apsida.sk, Bíňa – rotunda.