Bíňa – kościół Wniebowzięcia Panny Marii

Historia

   Kościół powstał jako część nieistniejącego już klasztoru premonstratensów, z inicjatywy komesa Omodeja, około 1200 roku, przed wyprawą krzyżową na którą wyruszył u boku króla Andrzeja II w roku 1217 lub 1218. W XVI i XVII wieku terytorium Binet i opuszczony klasztor rządzone były przez Turków. Kompleks klasztorny został zdobyty w 1683 roku przez wojska polskie, co doprowadziło do zniszczeń większości budynków. W XVIII stuleciu dokonano barokowej przebudowy świątyni, a w XIX stuleciu restauracji. Duże zniszczenia dotknęły budowlę w czasie II wojny światowej.

Architektura

   Kościół wybudowano jako jednonawową budowlę z dwiema wieżami w elewacji zachodniej. Od wschodu wzniesiono prostokątne prezbiterium z apsydą środkową i dwoma mniejszymi od północy i południa. Centralna apsyda składa się z siedmiu boków, boczne są pięcioboczne. Ich zewnętrzne elewacje podzielone są ślepymi arkadami, a oświetlenie zapewniają im stosunkowo wysokie okna szczelinowe
   Kościół jest wyjątkowy ze względu na swoje proporcje, gdyż zachodnia część z kruchtą, wieżami i wewnętrzną emporą jest dłuższa niż nawa z apsydą. Co więcej, empora stanowi rodzaj przejścia pomiędzy dwuwieżowym frontem a nawą. Część międzywieżowa została zwieńczona sklepieniem krzyżowo – żebrowym. Empora miała także przedłużenie w postaci trybuny, zajmującej całe zachodnie przęsło nawy. Z piętrami wież prawdopodobnie była połączona niewielkimi portalami, posiadała również dwie półkoliste wnęki ołtarzowe, symetrycznie umieszczone w grubości murów stanowiących podstawę arkady, którą empora otwierała się na nawę. Fasada zachodnia pierwotnie posiadała duże okno rozetowe, zasłonięte później przez podwyższoną kruchtę.
  
Wewnątrz kościoła zachowały się bogate dekoracje romańskie w postaci motywów roślinnych i figuralnych na konsolach, głowicach i zwornikach.

Stan obecny

   Kościół należy do najcenniejszych przykładów architektury romańskiej na Słowacji, niestety gruntowna renowacja z XIX wieku utrudnia odczytanie pierwotnego kształtu wnętrza budowli.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Tomaszewski A., Romańskie kościoły z emporami zachodnimi na obszarze Polski, Czech i Węgier, Wrocław 1974.

Strona internetowa apsida.sk, Bíňa.