Banská Štiavnica – Stary Zamek

Historia

   Pierwszym obiektem na miejscu zamku był parafialny Kościół Panny Marii, który wraz z sąsiednią kaplicą cmentarną św. Michała (karnerem) wybudowano w XIII wieku, przed najazdem mongolskim. W XIV wieku wokół kościoła zbudowano mur obronny, a następnie w pierwszej połowie XV wieku system obronny poszerzono o czworoboczną basztę i wieżę bramną. W 1442 roku obwarowania te nie powstrzymały wojsk Simona Rozgonyi, walczącego ze swym politycznym przeciwnikiem Władysławem Pogrobowcem i jego sojusznikami. Na skutek tych walk kościół spłonął, a co gorsza rok później został uszkodzony przez trzęsienie ziemi. W latach 1497-1515 w trakcie odbudowy bazylikę przebudowano na gotycką halową świątynię, a obwarowania wzmocniono obłymi basztami. Niebezpieczeństwo najazdu tureckiego spowodowało konieczność kolejnej przebudowy, która zmieniła fortyfikowany kościół w twierdzę warowną. W latach 1546-1559 kościół przebudowano w czteroskrzydłową budowlę z wewnętrznym dziedzińcem w miejscu starej nawy głównej. Były to ostatnie większe prace prowadzone na zamku, gdyż barokowa przebudowa w XVIII wieku dotyczyła głównie starej wieży wjazdowej.

Architektura

   Pierwotny kościół Panny Marii był trójnawową romańską bazyliką, a po przebudowie z końca XV wieku stał się gotyckim kościołem halowym, trójnawowym z węższym i krótszym prezbiterium o wielobocznym zamknięciu. W połowie XVI wieku po zawaleniu sklepienia powstał wewnętrzny dziedziniec, a zamurowaniem naw bocznych osiągnięto powstanie poszczególnych pięter. Wejście na dziedziniec prowadziło przez przyziemie wieży zachodniej. Pomieszczenia na parterze służyły jako kuchnia, komórki, magazyny na żywność i broń. Piętra wykorzystywano jako pomieszczenia mieszkalne dla 50-60 osobowej załogi garnizonu.
   Obwód murów obronnych wzniesiono na planie nieregularnego sześcioboku. Został on wzmocniony w pierwszej połowie XV wieku o wschodnią, czworoboczną wieżę bramną (służącą także jako więzienie) zwaną Himmelreich oraz czworoboczną basztę po stronie południowej. Na przełomie XV i XVI wieku dodano cylindryczną basztę północno – zachodnią oraz dwie półokrągłe, otwarte od strony dziedzińca baszty: północną i południowo – zachodnią. Nowe baszty na poziomie przyziemia posiadały wąskie otwory strzelcze, lecz już na wyższych kondygnacjach zostały zaopatrzone w stanowiska strzeleckie dla dział. W obwód obwarowań już wcześniej włączona została kaplica św. Michała. Zewnętrzną strefę obrony stanowił przekop i ziemny wał, usypany na zachodzie i prawdopodobnie na północnym – wschodzie.
   Karner jest typowym przykładem kaplicy cmentarnej z XIII wieku, składającej się z górnej i dolnej części. Pierwotnie kaplica zwieńczona była płaskim stropem, a niższa kostnica sklepieniem krzyżowo – żebrowym. Od XIV wieku również górna kaplica posiada sklepienie krzyżowo – żebrowe. Wnętrze ozdobiono wówczas także malowidłami ściennymi. Kolejne modyfikacje wprowadzono w XVI wieku, gdy kerner wraz z apsydą włączono do obwarowań twierdzy, przekształcając go w basteję.

Stan obecny

   Obecnie kompleks zamkowy składa się z centralnie położonego obiektu pałacowego, muru obwodowego uzupełnionego basztami i dzwonnicą (pierwotnie wieżą bramną) oraz romańskiego karneru. Stary Zamek służy jako Słowackie Muzeum Górnictwa z ekspozycją archeologiczną, rzemieślniczą, rzeźbiarską i historyczną regionu. W sezonie letnim w zamku odbywają się przedstawienia teatralne i programy kulturalne.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.