Banská Bystrica – zamek miejski

Historia

   Zamek miejski w Bańskiej Bystrzycy wzniesiono w latach 1479-1512, kiedy to otoczono kamiennymi murami zespół najważniejszych budynków miejskich.  Murowane obwarowania zastąpiły wcześniejsze, drewniano – ziemne, pochodzące z XIV wieku. W 1510 roku dodatkowo bramę wjazdową rozbudowano do formy barbakanu, a około połowy XVI wieku obwarowania wzmocniono w związku z zagrożeniem tureckim (między innymi pogłębiono i poszerzono fosę oraz zmodernizowano ganki na murach obronnych by wykorzystywać ręczną broń palną). Mimo przebudowy poszczególnych budynków wchodzących w skład miejskiego zamku w XVII stuleciu, jego układ nie uległ zmianom aż do roku 1761, kiedy miasto strawił pożar. Spłonęły obydwa kościoły i ich cenny wystój. Zniszczeniu uległy także zamkowe mury, które po pożarze zostały w większości rozebrane. Jako ostatnią rozebrano basztę Młyńską w 1947 roku.

Architektura

   W obrębie zamku, w jego centralnej części, znajdował się gotycki kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, a w południową część obwarowań wkomponowano wzniesiony w roku 1500 ratusz. Częściowo był on wysunięty poza obwód obwarowań i mógł pełnić funkcje obronne. Przy murze północnym usytuowano gotycką czteropiętrową kamienicę, zwaną Domem Macieja od imienia króla Macieja Korwina. Była to w zasadzie późnogotycka czworoboczna wieża mieszkalna, zwieńczona krenelażem. Z jej północnej części wystawał cylindryczny korpus klatki schodowej, połączonej z basztą Bańską. Do muru północnego dostawiono także kaplicę, przebudowaną w późniejszym czasie na kościół Podwyższenia Krzyża Świętego, który został połączony ze stojącą obok kamienicą.
   Mury obronne wzmocnione były czterema basztami: Farską po stronie północno – zachodniej, Bańską przy Domu Macieja, Pisarską przystawioną do prezbiterium kościoła św. Krzyża oraz Młyńską (Mühlstein) po stronie wschodniej. Wjazd na teren zamku prowadził przez barbakan z wieżą w południowo – zachodniej części obwodu. Posiadał on dużą bramę dla wozów i mniejszą furtę dla pieszych oraz zwodzony most przerzucony nad sztucznie wykopaną fosą. Poza obwodem fortyfikacji, po wschodniej stronie, znajdowała się czworoboczna Wieża Andrzeja (Ondrejova Basta), nie wiadomo jednak czy została ona rozebrana w trakcie budowy zamku, czy pełniła funkcje ostrzegawczo – obronne wraz z nim.

Stan obecny

   Z pierwotnych zabudowań do dzisiaj zachował się północny fragment obwarowań z trzema basztami: Parafialną, Górniczą i Pisarską, barbakan z wieżą, gotycki kościół farny, przebudowany kościół św. Krzyża oraz tzw. Dom Macieja i przebudowany Stary Ratusz – Preatorium. W odnowionym po 2005 roku barbakanie mieszczą się obecnie pomieszczenia administracyjne kawiarnia i restauracja. Nie ma możliwości wejścia do wnętrza baszt.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Bóna M., Plaček M., Encyklopedie slovenských hradů, Praha 2007.