Złotoryja – miejskie mury obronne

Historia

   Pierwsze obwarowania drewniano – ziemne w Złotoryi (Aurimontium, Goldberg) zostały wzniesione po 1211 roku, kiedy Henryk Brodaty nadał osadzie pierwsze przywileje miejskie, a zapewne przed 1232 roku, gdy miasto zostało lokowane na prawie niemieckim. Kamienne mury obronne zaczęto budowań w pierwszej połowie XIV wieku na miejscu wcześniejszych obwarowań drewniano – ziemnych. Po raz pierwszy wzmiankowane były w źródłach pisanych w 1357 roku.
   W początkach XV wieku wzniesiono dodatkowy zewnętrzny pierścień murów oraz wzmocniono baszty i bramy, przebito też w obwodzie obronnym dwie dodatkowe furty w celu ułatwienia komunikacji mieszkańcom Ziębic. Około połowy XVI wieku na wieżach bramnych wykonano renesansowe attyki, a w kurtynach i basztach dodatkowe otwory strzeleckie.
   Od XVII wieku obwarowania zaczęły tracić na znaczeniu i podupadać. Niszczejące fortyfikacje zaczęto rozbierać od 1822 roku, a szczególnie po uzyskaniu oficjalnego zezwolenia w 1863 roku. Roboty te kontynuowano jeszcze w latach 1900 – 1902, gdy za zezwoleniem ministerstwa kultury i sztuki wyburzono odcinek muru z basztą. Pierwsze prace zabezpieczające zachowanych fragmentów przeprowadzono w latach 1964 – 1965.

Architektura

   Pierścień muru miejskiego wzniesionego z piaskowca, bazaltu i później cegły zakreślał kształt zbliżony do owalu, wydłużonego na linii północny – wschód, południowy – zachód, usytuowanego po wschodniej stronie rzeki Oławy. Mur miał od 1,4 do 1,7 metra grubości, wysokość około 5 metrów. Pierwotnie zwieńczony był krenelażem, później przynajmniej częściowo zastąpionym prostym, zadaszonym przedpiersiem z otworami strzeleckimi.
   W początkach XV wieku dobudowano drugi, niższy pas umocnień z bastejami (nie na całym obwodzie), usytuowany w odległości około 8-10 metrów od kurtyn głównych murów. W okresie tym wzmocniono również półokrągłymi basztami wewnętrzny obwód murów.
   Początkowo miasto posiadało dwie bramy: Dolną czyli Legnicką po stronie północno – wschodniej i Górną zwaną Kowalską, usytuowaną po przeciwnej stronie Ziębic, na południowym – zachodzie. Na początku XV wieku przebito furty Wilczą (Wilkowską) i Solną, które w XVII stuleciu przekształcono w pełnoprawne bramy. Starsze, główne bramy chronione były przez wieże przybramne.

Stan obecny

   Najdłuższe, lecz również mocno obniżone fragmenty zachowanych murów obronnych ciągną się od ul. Staszica do ul. Sikorskiego i dalej przy ul. Klasztornej i Pocztowej. Przetrwały także półcylindryczne baszty łupinowe. Najefektowniejszą pozostałością obwarowań jest wieża Kowalska, będąca pierwotnie wieżą bramy Górnej. Jej zwieńczenie jest efektem nowożytnej przebudowy.

pokaż wieżę Kowalską na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Przyłęcki M., Miejskie fortyfikacje średniowieczne na Dolnym Śląsku. Ochrona, konserwacja i ekspozycja 1850 – 1980, Warszawa 1987.
Przyłęcki M., Mury obronne miast Dolnego Śląska, Wrocław 1970.