Złotoryja – kościół Narodzenia NMP

Historia

   Kościół zaczęli budować mieszkańcy osady w pierwszym dziesięcioleciu XIII wieku. Budowie świątyni patronował Henryk Brodaty, który w 1211 roku nadał Złotoryi prawa miejskie. W 1233 roku wzmiankowany był Herman, pierwszy znany pleban kościoła. Około roku 1270 patronat nad kościołem objął rycerski zakon Joannitów, który przez wieki miał ogromny wpływ na rozbudowę i renowację kościoła. Prace przy budowie zakończono na przełomie XIII i XIV wieku. Budowla kilkakrotnie niszczona była pożarami. Od zachodu w latach 1482 – 1485 wzniesiono wieżę. Podobną wieżę dobudowano około 1485 roku od wschodu świątyni. W XVIII stuleciu wieże zwieńczono barokowymi hełmami. W latach 1914-1918 przeprowadzono generalną renowację świątyni, odsłaniając m.in. romańskie fundamenty.

Architektura

   Zbudowany z piaskowca kościół wznoszono etapami i jak podają źródła koncepcję całości oraz fragmentów zmieniano przynajmniej dwa razy. Najpierw powstały fundamenty części wschodniej tj. prezbiterium (9,5×11,1 metra) i transeptu (8,7×27,1 metra), które planowano zakończyć trzema półkolistymi apsydami, lecz gdy fundamenty podniosły się powyżej poziom terenu, prezbiterium nadano formę pięciokątną. Pozostałe dwie apsydy u ramion transeptu nabrały półkolistych kształtów.
   Niskie arkady świadczą o tym, że początkowo korpus nawowy planowano wznieść w formie bazyliki, czyli z nawą główną wyższą niż nawy boczne i oświetlaną własnymi oknami, lecz prace związane z drugiem etapem budowy wznowiono zgodnie z nową koncepcją, w której w XIV wieku zbudowano kościół halowy.
   Trzeci etap budowy wiązał się z dostawieniem pozostałych przęseł i filarów korpusu, wzniesieniem portalu głównego oraz zachodniej, czworobocznej u podstawy, wyżej ośmiobocznej wieży. Świątynię przykryto sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Drugą wieżę dobudowano nietypowo od wschodu świątyni do prezbiterium. Od północy w pierwszej połowie XVI wieku wybudowano zakrystię nakrytą sklepieniem sieciowym. Od strony południowej przy skrzyżowaniu naw postawiona została około 1523 roku kaplica św. Krzyża, która otwarta jest do nawy ostrołukową arkadą.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Dzieje budownictwa w Polsce według Oskara Sosnowskiego, t. 1, Świechowski Z., Zachwatowicz J., Warszawa 1964.
Jarzewicz J., Kościoły romańskie w Polsce, Kraków 2014.

Kozaczewska H., Średniowieczne kościoły halowe na Śląsku, “Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 1-4, Warszawa 2013.
Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.
Świechowski Z., Architektura na Śląsku do połowy XIII wieku, Warszawa 1955.

Strona internetowa wikipedia.org, Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Złotoryi.