Złotoryja – kościół Narodzenia NMP

Historia

   Kościół zaczęli budować mieszkańcy osady w pierwszym dziesięcioleciu XIII wieku. Budowie świątyni patronował Henryk Brodaty, który w 1211 roku nadał Złotoryi prawa miejskie. Około roku 1270 patronat nad kościołem objął rycerski zakon Joannitów, który przez wieki miał ogromny wpływ na rozbudowę i renowację kościoła. Prace przy budowie zakończono na przełomie XIII i XIV wieku. Budowla kilkakrotnie niszczona była pożarami. Od zachodu w latach 1482 – 1485 wzniesiono wieżę. Podobną wieżę dobudowano około 1485 roku od wschodu świątyni. W XVIII stuleciu wieże zwieńczono barokowymi hełmami. W latach 1914-1918 przeprowadzono generalną renowację świątyni, odsłaniając m.in. romańskie fundamenty.

Architektura

   Kościół zbudowany z piaskowca wznoszono etapami i jak podają źródła koncepcję całości oraz fragmentów zmieniano przynajmniej dwa razy. Najpierw powstały fundamenty części wschodniej tj. prezbiterium i transeptu, które planowano zakończyć trzema półkolistymi apsydami, lecz gdy fundamenty podniosły się powyżej poziom terenu, prezbiterium nadano formę pięciokątną. Pozostałe dwie apsydy u ramion transeptu nabrały półkolistych kształtów. Niskie arkady, świadczą o tym, że początkowo planowano wznieść kościół typu bazylikowego, lecz prace związane z drugiem etapem budowy wznowiono zgodnie z nową koncepcją, w której planowano wznieść kościół halowy.
   Trzeci etap budowy wiązał się z dostawieniem pozostałych przęseł i filarów korpusu, wzniesieniem portalu głównego oraz zachodniej, czworobocznej u podstawy, wyżej ośmiobocznej wieży. Świątynię przykryto sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Drugą wieżę dobudowano od wschodu świątyni do prezbiterium. Od północy w pierwszej połowie XVI wieku wybudowano zakrystię nakrytą sklepieniem sieciowym. Od strony południowej przy skrzyżowaniu naw postawiona została około 1523 roku kaplica św. Krzyża, która otwarta jest do nawy ostrołukową arkadą.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Dzieje budownictwa w Polsce według Oskara Sosnowskiego, t. 1, Świechowski Z., Zachwatowicz J., Warszawa 1964.
Jarzewicz J., Kościoły romańskie w Polsce, Kraków 2014.

Kozaczewska H., Średniowieczne kościoły halowe na Śląsku [w:] Kwartalnik Architektury i Urbanistyki, 1-4, Warszawa 2013.
Pilch J, Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.
Strona internetowa wikipedia.org, Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Złotoryi.