Ziemomyśl – kościół filialny

Historia

   Kościół w Ziemomyślu (Schönwerder) zbudowany został w połowie XIII wieku. Należał do cystersów z Kołbacza, którzy prawdopodobnie brali udział przy lokowaniu wsi, nadanej im w 1232 roku. Być może w XIV stuleciu nad jego zachodnią częścią nadbudowano wieżę, o ile nie powstała ona już w chwili budowy korpusu (np. w konstrukcji szkieletowej). Kościół został zniszczony w trakcie II wojny światowej i nie był już odbudowywany.

Architektura

   Kościół był przykładem budowli o formie przejściowej między romanizmem i gotykiem, a więc świątyni salowej, orientowanej, wzniesionej na planie prostokąta bez wyodrębnionego prezbiterium, z wieżą zachodnią o tej samej szerokości co nawa. Ściany osadzone na kamiennym fundamencie, wymurowane zostały z kamienia polnego, a elewacje zewnętrzne z dokładnie obrobionych kwadr granitowych, ułożonych w regularne warstwy.
   Wieża zachodnia prawdopodobnie wzniesiona została jako integralna część całej budowli o czym świadczy jednolity wątek murów, jak i obiegający całość profilowany cokół. Początkowo jej górna partia mogła być konstrukcji szkieletowej, później przebudowanej na ceglano – kamienną. Część tą udekorowano ostrołukowymi blendami rozdzielonymi oculusem, a wnętrze wieży rozdzielono belkowymi stropami osadzonymi w otworach w murze. W jej zachodniej elewacji znajdował się główny portal wejściowy. Wprowadzał on do szerokiej kruchty, z której przechodziło się następnie pod szeroko rozwartym ostrołukiem do wnętrza świątyni. W elewacji południowej podstawy wieży znajdował się jeszcze jeden portal stanowiący wejście na ciąg stromych schodów wykonanych w grubości muru, wiodących na górne kondygnacje wieży i poddasze nawy. Do nawy prowadziły bezpośrednio portale uskokowe północny i południowy, podobnie jak zachodni wykonane ze starannie obrobionych ciosów granitowych.
   Pierwotna ilość i rozmieszczenie otworów okiennych trudna jest do ustalenia gdyż zostały one przemurowane. Posiadały z pewnością wąskie, rozglifione na zewnątrz ościeża, zamknięte delikatnym ostrołukiem i ukośnym parapetem. Wykonane były z kwadr i klińców granitowych. Najbardziej ozdobną była elewacja wschodnia. Znajdowały się w niej trzy wąskie, rozglifione okna wykonane z dokładnie obrobionych kwadr i klińców granitowych. Podobny wykrój posiadały ceglane blendy zdobiące szczyt. Wnętrze nawy kryte było drewnianym stropem belkowanym i dachem dwuspadowym.

Stan obecny

   Kościół znajduje się dziś w stanie trwałej, niestety mocno zaniedbanej ruiny, z zachowanymi ścianami obwodowymi, szczytem wschodnim i częściowo zawaloną wieżą. Teren zabytku jest mocno zarośnięty roślinnością, co naraża tą cenną budowlę na dalszą degradację. Okna kościoła zostały przekształcone w okresie nowożytnym, choć relikt pierwotnego otworu zachował się pośrodku elewacji wschodniej. Przetrwały natomiast proste ale o wysokiej jakości wykonania portale oraz, póki co, blendy na elewacjach wieży i szczytu wschodniego.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Katalog zabytków powiatu stargardzkiego, red. M.Majewski, tom II, Stargard 2010.

Strona internetowa architektura.pomorze.pl, Ziemomyśl ( Schönwerder ).