Zalewo – miejskie mury obronne

Historia

   Zalewo od początku XIII wieku stanowiło ważny punkt warowny przeciwko Prusom i Litwinom. Jego strategiczne znaczenie docenili Krzyżacy, wznosząc tu jeszcze w XIII stuleciu strażnicę. Po zakończeniu podboju Pogezanii i Warmii Zalewo utraciło na znaczeniu, jednak rozwinęła się osada, zamieszkana w większości przez osadników z Saksonii. W 1305 roku Zalewo otrzymało prawa miejskie. Murowane obwarowania w Zalewie mieszczanie zaczęli wznosić przy pomocy zakonu krzyżackiego od początku XIV, a prace trwały do XV stulecia. Budowę zakończono w 1408 roku. Proces rozbiórki trwał od końca XVIII wieku do połowy XIX stulecia.

Architektura

   Miasto usytuowano w obronnym miejscu pomiędzy moczarami a jeziorem Ewingi po stronie zachodniej. Jego układ był raczej regularny, na planie zbliżonym do owalu,  z dwoma ulicami równoległymi do dłuższej osi, obejmującymi rynek i łączącymi się przy bramach miejskich na wschodzie i zachodzie. Tuż przy murach miejskich w narożniku południowo – zachodnim wzniesiono kościół parafialny św. Jana Ewangelisty, który mógł pełnić funkcje obronne lub ostrzegawcze. Podobnie po stronie północno – wschodniej wzniesiono w 1480 roku klasztor franciszkański, jednak został on rozebrany już w XVI wieku.
   Mury miejskie zostały zbudowane z kamieni polnych oraz z cegieł. Ich grubość nie była wszędzie jednakowa. Po stronie północnej, gdzie stroma i wysoka skarpa tworzy naturalne umocnienie, mur był szeroki na około 63 cm. Na pozostałych trzech stronach, gdzie nachylenie terenu jest łagodne, mur był znacznie szerszy i posiadał grubość około 120 cm. W jego obrębie były dwie bramy: Kupińska, zwaną też Morąską oraz Przezmarcka i dziewiętnaście baszt wystających poza lico muru. Były one trójboczne, otwarte od strony miasta. Po zewnętrznej stronie muru znajdowała się głęboka fosa wypełniona wodą.

Stan obecny

   Do naszych czasów zachowały się jedynie nieduże fragmenty muru obronnego z przebudowaną basztą znajdujący się obok kościoła farnego w południowo – zachodniej części dawnego obwodu obronnego.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Czubiel L., Domagała T., Zabytkowe ośrodki miejskie Warmii i Mazur, Olsztyn 1969.

Sypek A., Sypek.R., Zamki i obiekty warowne od Malborka do Torunia, Warszawa 2004.
Strona internetowa  zamkidwory.forumoteka.pl, Zalewo.