Ząbkowice Śląskie – zamek

Historia

   Pierwsza wzmianka o zamku pochodzi z 1321 roku. Jego budowę rozpoczął prawdopodobnie książę Bernard świdnicki na początku XIV wieku. W 1335 przetrwał oblężenie wojsk czeskich, a w następnym roku został zastawiony Luksemburgom przez Bolka II. Ostatecznie został im sprzedany wraz z miastem przez syna Bolka, Mikołaja Małego. Od tamtego momentu stanowił siedzibę starostów królów czeskich. W czasie wojen husyckich został zniszczony, po czym już przez nowych właścicieli zmodernizowany i umocniony. W połowie XV stulecia stał się własnością synów króla czeskiego Jerzego z Podiebradów. Zaatakowany przez mieszczan wrocławskich, świdnickich i nyskich został w 1468 roku uszkodzony. W 1489 był oblegany przez kilka miesięcy przez króla węgierskiego Macieja Korwina. Zdobyty, pozostał w jego posiadaniu do 1490 roku.
   W latach 1522–1532 Karol I, książę ziębicki, rozebrał częściowo pozostałe mury i zbudował zamek w stylu renesansowym.  Budowniczym tego obiektu był Benedykt Rejt. Po oblężeniach, szturmach i zniszczeniach w następnych wiekach został ostatecznie opuszczony w 1728 roku, a stan jego jeszcze pogorszył pożar z 1784. W okresie międzywojennym na zamku działało muzeum regionalne i schronisko turystyczne.

Architektura

   Pierwotne, gotyckie założenie zamkowe było nieregularne, zapewne owalne. Pozostałością po tej pierwszej budowli jest wybrzuszenie na południowej ścianie, stanowiące linię murów średniowiecznej budowli.
   Przebudowa z XVI wieku zatarła wszelkie inne ślady. Nowy, późnogotycko – renesansowy zamek wzniesiono jako założenie czworoboczne o wymiarach 65×70 metrów z dwiema wieżami: bramną i południową oraz z dwiema, trójkondygnacyjnymi, cylindrycznymi bastejami ulokowanymi w narożnikach. Dziedziniec otoczony był drewnianymi krużgankami.
   Jako że śmierć księcia Karola I przerwała prace budowlane, skrzydło północne z monumentalną wielką salą nie zostało nigdy ukończone. Życie codzienne toczyło się w skrzydle południowym, a dworskie ze swym rozbudowanym ceremoniałem we wschodnim skrzydle wejściowym. Mieściło ono dwie sale o wymiarach po 9 x 22 metry, na wysokim parterze i piętrze. Rozciągały się one pomiędzy wieżą bramną i basteją, a o ich reprezentacyjnym przeznaczeniu świadczą, zachowane do dziś, resztki polichromii ściennych. Dolna aula być może posiadała sklepienie, górna zwieńczona była drewnianym stropem.  Skrzydło zachodnie na parterze mieściło kuchnię. Natomiast w górnych pomieszczeniach w skrzydłach zachodnim i południowym urządzono prywatne komnaty mieszkalne. Świadczy o tym wiele niezależnych wejść z dziedzińca, dostępnych za pomocą ganku lub schodów. Ozdobny portal w sąsiedztwie wieży zegarowej wiódł do największej, centralnie położonej w skrzydle południowym, sali o wymiarach 16,5 na 7,5 metra. Sąsiadowały z nią dwie izby boczne o średniej wielkości. Wschodnia z nich ogrzewana była kominkiem, a zachodnia miała dostęp do latryny. Jeszcze dalej na wschód znajdowały się dwie, małe sklepione komory z wykuszem ustępowym. Całość uzupełniał alkierz w wieży zegarowej i przedsionek.

Stan obecny

   Zachowany do dzisiaj XVI-wieczny, renesansowy zamek, obecnie utrzymywany i konserwowany jest jako trwała ruina. Przetrwała wieża bramna, wieża południowa, mury na całym obwodzie i częściowo narożne basteje. Zabytek jest ogólnie dostępny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Chorowska M., Rezydencje średniowieczne na Śląsku, Wrocław 2003.
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.