Wschowa – kościół św Stanisława

Historia

   Pierwsza wzmianka o istnieniu parafii we Wschowie pochodzi z dokumentu z 1326 roku, w którym miejscowy proboszcz Jordan pełnił rolę świadka. Sam kościół zapewne istniał już wcześniej. W 1345 roku, dwa lata po włączeniu Wschowy do królestwa Polskiego przez Kazimierza Wielkiego, władca ten obdarował miasto wsią Przyczyna wraz z tamtejszym kościołem, a dwadzieścia lat później wziął w tutejszej farze cichy ślub z Jadwigą, księżniczką żagańską, która stała się jego czwartą żoną.
   Kościół był wielokrotnie niszczony podczas licznych pożarów Wschowy, między innymi w latach 1435 i 1529. Podczas reformacji, przez kilka lat, świątynia była używana przez protestantów, którzy zwrócili ją gminie katolickiej w 1604 roku. Po raz kolejny kościół spłonął w 1685 roku. Ostatecznie, świątynia została odbudowana w stylistyce barokowej w latach 1720-1726 według projektu włoskiego architekta Pompeo Ferrariego. W takim stanie kościół zachował się do dnia dzisiejszego.

Architektura

   Kościół parafialny Wschowy usytuowany został w północno – zachodniej części średniowiecznego miasta, bardzo blisko miejskich murów obronnych. Oddalony był jednym blokiem zabudowy od rynku. Pierwotnie prawdopodobnie był gotycką budowlą o trzech nawach w korpusie (akta wizytacyjne wspominają o filarach) z wyniosłą czworoboczną wieżą od zachodu (po podwyższeniu w górnych partiach ośmioboczną) i z węższym prezbiterium po stronie wschodniej o trzech przęsłach, zamkniętym na wschodzie ścianą prostą. Do prezbiterium od północy przystawiona była zakrystia. Kościół najpewniej był podobny do najstarszej fazy świątyni parafialnej w Kościanie.
   W trakcie odbudowy po pożarze z 1527 roku prezbiterium obudowano równymi mu wysokością nawami bocznymi oraz zwieńczono sklepieniem sieciowym, przy czym starą zakrystię niejako wciągnięto do wnętrza nowej nawy bocznej, która stała się od niej znacznie wyższa. Tym samym ponad zakrystią pojawiło się pomieszczenie całkowicie otwarte do sąsiedniej nawy głównej chóru, które można było wykorzystać jako kaplicę lub emporę.

Stan obecny

   Obecnie jako jedyne średniowieczny charakter zachowały wieża zachodnia i chór z XVI-wiecznym sklepieniem sieciowym w nawie głównej. Korpus nawowy został tak gruntownie przebudowany w XVIII wieku, iż trudno nawet zgadywać jego pierwotny wygląd. Widoczne są jedynie jego naroża na poddaszach chóru.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kowalski Z., Gotyk wielkopolski. Architektura sakralna XIII-XVI wieku, Poznań 2010.
Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012.

Strona internetowa wikipedia.org, Kościół św. Stanisława Biskupa i Męczennika we Wschowie.