Wrocław – kościół św Wojciecha

Historia

   Pierwotnie zbudowany na tym miejscu romański kościół, powstał na początku XII wieku i został poświęcony w 1112 roku świętemu Wojciechowi przez biskupa Żyrosława I. Był to pierwszy kościół na lewym brzegu Odry powstały w czasach przed lokacją miasta. Na mocy postanowienia papieża Eugeniusza III z  1148 roku kościół św. Wojciecha został przekazany augustianom z Sobótki, równolegle pełniąc funkcję kościoła parafialnego, zaś od 1226 należał do sprowadzonych z Krakowa dominikanów. W tym czasie rozbudowano go od wschodu o późnoromańskie prezbiterium. W czasie najazdu mongolskiego w 1241 roku zniszczony został zarówno sam kościół, założony przez Czesława Odrowąża klasztor, jak i prawdopodobnie całe lewobrzeżne miasto. Około 1250 roku rozpoczęto odbudowę kościoła w stylu gotyckim. W 1270 ukończono korpus kościoła, w 1359 wieżę, w początku XIV wieku zbudowano nowe, wielobocznie zamknięte prezbiterium, zaś przed 1487 kościół ponownie powiększono, przedłużając nawę o jedno przęsło od zachodu oraz podwyższając mury o prawie siedem metrów. Zachodnią elewację ozdobiono wydatnym ceramicznym szczytem, który stał się wzorem dla analogicznych form na kościele św. Doroty oraz kościoła Bożego Ciała. W latach 1715-1730 powstała barokowa kaplica błogosławionego Czesława.
   Po sekularyzacji zakonu w 1810 kościół przekształcono w parafialny, zaś zabudowania klasztorne, użytkowane jako magazyn, wyburzono w 1900 roku, pozostawiając tylko refektarz, który stanowił osobny budynek. Został on na nowo połączony z kościołem nowym budynkiem ukończonym ostatecznie w 2008 roku. W czasie II wojny światowej kościół został silnie zniszczony. Pierwszy etap odbudowy miał miejsce w latach 1953-1955. W latach 1981-1982 wstawiono witraże, a rekonstrukcję uwieńczyła odbudowa hełmu w formach wzorowanych na gotyku.

Architektura

   Kościół jest budowlą gotycką zbudowaną z cegły. Jego długość wynosi 72 metry, a szerokość prawie 34 metry. Złożony jest z jednonawowego, czteroprzęsłowego korpusu z transeptem oraz z pięcioprzęsłowego prezbiterium zamkniętego pięciobocznie. Do prezbiterium przylegaja od północy wydłużony aneks, zamknięty pięciobocznie, a od południa zakrystia oraz wieża w narożu południowego ramienia transeptu. Jest ona w dolnej części czworoboczna, przechodząca w górnych kondygnacjach w ośmioboczną i nakryta ostrosłupowym hełmem. Przy korpusie od północy dostawiona jest jednonawowa, czteroprzęsłowa kaplica św. Józefa. Fasada zachodnia posiada ostrołukowy portal przeniesiony z poprzedniego kościoła oraz wielkie okno na osi. Zwieńczona jest szczytem, oddzielonym strefą ostrołukowych blend i zakończonym sterczynami i szczycikami.
   Sklepienia korpusu, prezbiterium, aneksu i zakrystii są krzyżowo-żebrowe, a w transepcie gwiaździste. W prezbiterium znajdują się dwa kamienne, gotyckie portale prowadzące do aneksu i zakrystii, o profilowanych archiwoltach z maswerkami. W korpusie trzy gotyckie portale prowadzą od południa do nawy oraz dwa z nawy do kaplicy św. Józefa. Okna są obustronnie rozglifione, ozdobione maswerkami.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Pilch J, Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.
Strona internetowa wikipedia.org, Kościół św. Wojciecha we Wrocławiu.