Wrocław – kościół św Stanisława, Doroty i Wacława

Historia

    Kościół został ufundowany dla upamiętnienia porozumienia o prawach do Śląska zawartego między Kazimierzem Wielkim a Karolem IV. Patroni kościoła: św. Wacław, św. Stanisław i św. Dorota symbolizowali Czechy, Polskę i niemieckich osadników. Nawiązuje do tego spotkania także herb Polski, Czech i Śląska znajdujący się na wschodniej fasadzie kościoła. Kościół powstawał od 1351 roku jako trójnawowa, wysoka hala. Prezbiterium ukończono w 1381. W ukończonej w 1401 roku nawie głównej wykonano sklepienia gwiaździste. Od południowej strony przylegały do kościoła zabudowania klasztorne.
    Do 1530 kościół należał do augustianów-eremitów, po czym przejęli go franciszkanie z kościoła św. Jakuba, lecz liczba braci zakonnych w obliczu reformacji gwałtownie topniała i już w 1534 roku opuścili budynki i oddali je w zarząd radzie miejskiej. Dopiero w 1561 roku cesarz Ferdynand I zezwolił ostatecznie mieszczanom na desakralizację budynków i tymczasowe urządzenie w nich magazynów. Późniejsze plany sprowadzenia jezuitów nie zostały uwieńczone powodzeniem, natomiast w 1613 roku cesarz Maciej zwrócił budynki braciom mniejszym, którzy w 1615 wprowadzili się do zabudowań. W 1686 wykonano bogate barokowe wyposażenie wnętrza, również budynki klasztoru gruntownie przebudowano w tym stylu. Po kasacie zakonu w 1810 zabudowania klasztorne mieściły od 1817 więzienie, zaś po jego przeniesieniu w 1852 długo niszczały, aż w końcu XIX wieku zdecydowano o ich wyburzeniu, a działki sprzedano. W zachodniej elewacji kościoła przebito nowe wejście z neogotyckim portalem, a przed nim wytyczono niewielki plac Franciszkański. W czasie II wojny światowej kościół uległ tylko nieznacznym uszkodzeniom i należy do najlepiej zachowanych średniowiecznych budynków Wrocławia.

Architektura

     Kościół jest budowlą gotycką, orientowaną, oszkarpowaną, z trójnawowym, halowym korpusem bez transeptu oraz węższym, wydłużonym, poligonalnie zamkniętym prezbiterium i przylegającą doń od południa zakrystią. Od północy na styku korpusu i prezbiterium dostawiono niską wieżę wzmocnioną przyporami, z ostrosłupowym hełmem, przy której znajduje się wieloboczna wieżyczka schodowa. Prezbiterium i korpus kościoła kryte są dachami dwuspadowymi. Korpus posiada rozbudowany, schodkowo-sterczynowy szczyt zachodni oraz dekorowany blendami szczyt wschodni. Przypory na wielobocznym zamknięciu prezbiterium zwieńczone są pinaklami. Dolne partie blend okiennych w prezbiterium ozdobiono osiemnastoma tarczami z piaskowca. Na trzech z nich rzeźbiarsko opracowano herby: orła króla rzymskiego, lwa królestwa Czech i orła wrocławskich Piastów. Pierwotne wejście do kościoła znajdowało się w ostatnim przęśle nawy.
    W prezbiterium i zakrystii oraz w zachodnim przęśle korpusu znajdują się sklepienia krzyżowo-żebrowe, w nawie głównej gwiaździste, w nawach bocznych przeskokowe, siedmiopolowe. Reliktem gotyckiego wystroju kościoła jest jedynie kamienne sakramentarium z ok. 1335 roku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Pilch J, Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.
Strona internetowa wikipedia.org, Kościół św. Stanisława, św. Doroty i św. Wacława we Wrocławiu.