Wrocław – kościół zamkowy św Marcina

Historia

   Kościół św. Marcina powstał zapewne jako świątynia fundacji klasztornej Henryka Probusa pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny, a zarazem karner. Zbudowany został w latach 80-tych XIII wieku prawdopodobnie przez muratora Wilanda.  Wobec ufundowania przez Probusa kolegiaty św. Krzyża prace nad kaplicą i sąsiadującym z nią od południowego wschodu klasztorem prawdopodobnie przerwano w roku 1287. Wedle testamentu Probusa pogrzeb w prezbiterium kolegiaty miał mieć charakter tymczasowy, zaś po ukończeniu kościoła i klasztoru NMP miało nastąpić przeniesienie pochówku, do czego jednak nigdy nie doszło. Kościół NMP ukończono w XIV wieku w bardzo uproszczony sposób i o wiele niższy, niż planowano. Jednocześnie przeniesiono na kościół wezwanie św. Marcina.
   Po likwidacji zamku kościół znalazł się przy centralnym placu otoczonym dworami kanoników. W okresie międzywojennym służył wrocławskiej Polonii. W czasie II wojny światowej został bardzo silnie zniszczony. Do lat 70-tych XX wieku niesłusznie, jak się wydaje, uważano, że pełnił niegdyś funkcję kaplicy zamkowej. Odbudowany został w latach 1957-1960 przez Tadeusza Kozaczewskiego.

Architektura

   Początkowo rzut kościoła składał się z podłużnego prezbiterium i przylegającej do niego od zachodu ośmiobocznej nawy o średnicy zewnętrznej około 12,5 metra. Kościół był pierwotnie budowlą trzypoziomową. Posiadał zagłębione częściowo w gruncie przyziemie przeznaczone na sarkofagi, piętro główne przeznaczone na funkcje liturgiczne oraz górne piętro w postaci otaczającej kaplicę galerii, wspartej na masywnych przyporach. Oktogon przykryty był dachem ostrosłupowym z drewnianą latarnią, stykającym się z dwuspadowym dachem prezbiterium. Architekturę zewnętrzną tworzyły pionowe przypory z wnękami w dolnej części i oknami galerii w części górnej.
   Wejście główne, dostępne ze schodów zewnętrznych i podcienia przedsionka pomiędzy dwoma przyporami, prowadziło od strony północnej, tj. od strony dziedzińca zamkowego. Dwa trakty kręconych schodów łączyły przyziemie z głównym poziomem kaplicy i główny poziom z górną galerią. Mieściły się one w dwóch najgrubszych przyporach frontowych, flankujących wspomniane główne wejście.
   Zagłębione przyziemie miało zostać przykryte sklepieniem wspartym na pojedynczym filarze pośrodku oktogonu, a piętro główne z prezbiterium sklepieniem krzyżowo – żebrowym. Galeria przeznaczona była dla mniszek uczestniczących w modlitwach za duszę księcia i dostępna z klasztoru poprzez specjalne przejście, nadwieszone na arkadzie. Miała 2,1 metra szerokości, wznosiła się na wysokości 3,6 metra ponad poziom posadzki pierwszego piętra, a jej wysokość mogła dochodzić do 6-7 metrów. Od wnętrza kaplicy galerię oddzielały arkady i parapet, zgodnie z wymogami zakonnej reguły.

Stan obecny

   Kościół św. Marcina stanowi dziś jedyną ocalałą budowlę należącą do dawnego zamku piastowskiego we Wrocławiu, przetrwał jednak w silnie zmienionej formie. Partia nawy została pomniejszona do dawnych rozmiarów rzutu, nadbudowana i nakryta daszkiem namiotowym, co nadało jej kształt wieży. W roku 1968 odtworzono zarys dawnych przypór, mogący pomóc wyobrazić sobie pierwotny wygląd.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Małachowicz E., Wrocławski zamek książęcy i kolegiata św. Krzyża na Ostrowie, Wrocław 1994.

Strona internetowa wikipedia.org, Kościół św. Marcina we Wrocławiu.