Wrocław – kościół zamkowy św Marcina

Historia

   Kościół św. Marcina stanowi jedyną ocalałą budowlę należącą do dawnego zamku piastowskiego we Wrocławiu. Powstał zapewne jako kościół fundacji klasztornej Henryka Probusa pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny, a zarazem karner. Zbudowany został w latach 80-tych XIII wieku prawdopodobnie przez muratora Wilanda.  Wobec ufundowania przez Probusa kolegiaty św. Krzyża prace nad kaplicą i sąsiadującym z nią od południowego wschodu klasztorem prawdopodobnie przerwano w roku 1287. Wedle testamentu Probusa pogrzeb w prezbiterium kolegiaty miał mieć charakter tymczasowy, zaś po ukończeniu kościoła i klasztoru NMP miało nastąpić przeniesienie pochówku, do czego jednak nigdy nie doszło. Kościół NMP ukończono w XIV wieku w bardzo uproszczony sposób i o wiele niższy, niż planowano. Jednocześnie przeniesiono na kościół wezwanie św. Marcina.
   Po likwidacji zamku kościół znalazł się przy centralnym placu otoczonym dworami kanoników. W okresie międzywojennym służył wrocławskiej Polonii. W czasie II wojny światowej został bardzo silnie zniszczony. Do lat 70-tych XX wieku niesłusznie, jak się wydaje, uważano, że pełnił niegdyś funkcję kaplicy zamkowej. Odbudowany został w latach 1957-1960 przez Tadeusza Kozaczewskiego.

Architektura

   Początkowo rzut kościoła składał się z podłużnego prezbiterium i przylegającej do niego od zachodu ośmiobocznej nawy o średnicy zewnętrznej około 12,5 metra. Kościół był pierwotnie budowlą trzypoziomową. Posiadał zagłębione częściowo w gruncie przyziemie przeznaczone na sarkofagi, piętro główne przeznaczone na funkcje liturgiczne oraz górne piętro w postaci otaczającej kaplicę galerii, wspartej na masywnych przyporach. Oktogon przykryty był dachem ostrosłupowym z drewnianą latarnią, stykającym się z dwuspadowym dachem prezbiterium. Architekturę zewnętrzną tworzyły pionowe przypory z wnękami w dolnej części i oknami galerii w części górnej.
   Wejście główne, dostępne ze schodów zewnętrznych i podcienia przedsionka pomiędzy dwoma przyporami, prowadziło od strony północnej, tj. od strony dziedzińca zamkowego. Dwa trakty kręconych schodów łączyły przyziemie z głównym poziomem kaplicy i główny poziom z górną galerią. Mieściły się one w dwóch najgrubszych przyporach frontowych, flankujących wspomniane główne wejście.
   Zagłębione przyziemie miało zostać przykryte sklepieniem wspartym na pojedynczym filarze pośrodku oktogonu, a piętro główne z prezbiterium sklepieniem krzyżowo – żebrowym. Galeria przeznaczona była dla mniszek uczestniczących w modlitwach za duszę księcia i dostępna z klasztoru poprzez specjalne przejście, nadwieszone na arkadzie. Miała 2,1 metra szerokości, wznosiła się na wysokości 3,6 metra ponad poziom posadzki pierwszego piętra, a jej wysokość mogła dochodzić do 6-7 metrów. Od wnętrza kaplicy galerię oddzielały arkady i parapet, zgodnie z wymogami zakonnej reguły.

Stan obecny

   Kościół przetrwał do dzisiaj w silnie zmienionej formie. Partia nawy została pomniejszona do dawnych rozmiarów rzutu, nadbudowana i nakryta daszkiem namiotowym, co nadało jej kształt wieży. W roku 1968 odtworzono zarys dawnych przypór, mogący pomóc wyobrazić sobie pierwotny wygląd.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Małachowicz E., Wrocławski zamek książęcy i kolegiata św. Krzyża na Ostrowie, Wrocław 1994.

Strona internetowa wikipedia.org, Kościół św. Marcina we Wrocławiu.