Wrocław – kościół św Barbary

Historia

   Kościół św. Barbary został wzniesiony na miejscu kaplicy wzmiankowanej po raz pierwszy w 1265 lub 1268 roku. W okresie od pierwszej ćwierci XV wieku do końca pierwszej połowy tamtego stulecia przeprowadzono gruntowną rozbudowę świątyni. Wpierw wzniesiono korpus nawowy z niskimi wieżami (w 1417 roku w południowej miał zostać zawieszony dzwon), a w drugiej ćwierci XV wieku lub po 1465 roku prezbiterium. Po tej dacie podwyższono także wieżę południową i zbudowano zakrystię. Przy ówczesnych pracach budowlanych uczestniczyli mistrzowie murarscy Hans Berthold i Peter Franczke.
   W 1525 roku kościół został przejęty przez protestantów, w których rękach pozostawał do drugiej wojny światowej. W 1945 został poważnie zniszczony, łącznie z całkowitym wypaleniem wnętrza. Odbudowę przeprowadzono w latach 1947-1949 i 1959-1961, po czym budynek został przekazany cerkwi prawosławnej.

Architektura

   Kościół zbudowany został w pobliżu średniowiecznych murów miejskich i bramy Mikołajskiej. Od połowy XV wieku była to budowla trójnawowa, halowa i trójprzęsłowa, gdyż przyziemia wież zachodnich otwierały się arkadami do wnętrza korpusu nawowego. Po stronie wschodniej dobudowano prostokątne w planie, dwuprzęsłowe prezbiterium, po którego północnej stronie dostawiona została dwuprzęsłowa zakrystia. Zachodnią część korpusu stanowił masyw, który pierwotnie miał posiadać dwie wieże, lecz ostatecznie w całości ukończono jedynie południową, północna zakończona została na wysokości korony murów korpusu. Dla wzmocnienia konstrukcji wieży południowej, po jej podwyższeniu zamurowano arkadę od strony nawy. Na zewnątrz korpus, wieża i zakrystia zostały wzmocnione przyporami. Jeszcze u schyłku średniowiecza, w pierwszej połowie XVI wieku dobudowana została kruchta zachodnia.
   Prezbiterium i nawa główna korpusu nakryte zostały wspólnym dachem dwuspadowym, opartym o szczyty z blendami, a nawy boczne nakryto poprzecznymi dachami dwuspadowymi, opartymi na szczytach wzorowanych na wrocławskiej kolegiacie św. Krzyża. Trójkątne szczyty naw bocznych i zakrystii wypełnione zostały blendami.

   Do wnętrza prowadziły trzy portale ostrołukowe. Najciekawszy z nich, portal południowy, ujęty został arkadą z kolumienkami na wysokich graniastych cokołach i zwieńczony figurą św. Barbary umieszczoną na liściastym wsporniku. Portal północny zachował oryginalne ościeża o skromnym profilowaniu z dwoma wałkami rozdzielonymi odcinkową wklęską. Zwieńczyło go ostrołukowe obramienie z czołgankami i kwiatonem. Portal zachodni o najbardziej rozbudowanym ościeżu, otrzymał po trzy smukłe kolumienki osadzone na wielobocznym cokole, które bez głowic przechodzą do archiwolty a równocześnie biegną ku górze. Wałki archiwolty przecięto wzajemnie w górnej części.
   Wnętrza naw i prezbiterium nakryły sklepienia krzyżowo-żebrowe oraz sieciowe w zakrystii, a ostrołukowe arkady międzynawowe wsparte zostały na czworobocznych filarach. W prezbiterium oparciem dla sklepień zostały wewnętrzne przypory, dzięki czemu jego zewnętrzne elewacje pozostały gładkie, przeprute jedynie dużymi ostrołukowymi oknami. W zakrystii żebra w miejscach połączeń ozdobiono kolistymi, malowanymi zwornikami, zaś w dolnej części spoczęły one na wspornikach o dekoracji roślinnej. Dodatkowo w połowie żeber umieszczono tarcze herbowe.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kozaczewska-Golasz H., Halowe kościoły z wieku XV i pierwszej połowy XVI na Śląsku, Wrocław 2018.

Kozaczewska H., Średniowieczne kościoły halowe na Śląsku, “Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 1-4, Warszawa 2013.
Strona internetowa zabytkowekoscioly.net, Wrocław, kościół św. Barbary.