Wrocław – klasztor bernardynów

Historia

    Budowę klasztoru rozpoczęto po 1453 roku z inicjatywy Jana Kapistrana, założyciela zakonu bernardynów, przybyłego z Włoch. Wznoszenie murowanego kościoła rozpoczęto w 1466 roku, chociaż poświęcenie odbyło się dopiero w 1502 roku. Nosił on wezwanie św. Bernarda ze Sieny.
    Już w 1522 roku rada miejska poleciła bernardynom opuścić klasztor. Bracia zakonni urażeni tą decyzją opuścili demonstracyjnie miasto. Klasztor zamieniono na szpital, a kościół od 1526 roku stał się świątynią parafialną ewangelicką. Począwszy od 1674 roku działała tu także biblioteka. Zespół był wielokrotnie niszczony pożarami. Najpoważniejszy w 1628 roku zniszczył mury zachodniej elewacji kościoła, sklepienia i chór organowy, jak też, dość poważnie, budynki klasztoru. Remont zakończono dopiero w 1634 roku. W latach 1703-1704 zbudowano barokowy szczyt zachodni, zaś w latach 1704-1707 drewniane empory w nawach bocznych kościoła. W 1853 roku przeprowadzono dość gruntowną, raczej nieudaną rekonstrukcję kościoła, w 1871 roku rozebrano gotyckie, wschodnie skrzydło klasztoru, zastępując pseudogotyckim, a w 1872 roku rozebrano kuchnię klasztorną. Kolejną przebudowę zarówno kościoła jak i klasztoru przeprowadzono w latach 1898-1901. W tym stanie zespół dotrwał do czasu zniszczeń z końca II wojny światowej. W 1945 roku straty oceniano aż na 60%. Odbudowę przeprowadzono w latach 1947-1949 i 1957-1967 według projektów i pod nadzorem Edmunda Małachowicza.

Architektura

    Kościół klasztorny jest późnogotycką, trójnawową bazyliką z wydłużonym, wielobocznie zakończonym prazbiterium. Wzniesiono go z cegły, wprowadzając jednak co kilka warstw pas kamienia. Wieżę, niską z powodu sąsiedztwa miejskich obwarowań, umieszczono w narożu pomiędzy korpusem a prezbiterium, od strony południowej. Wewnątrz, nierytmicznie rozstawione filary o planie krzyżowym rozdzielają nawy. Nawa główna i prezbiterium są przesklepione gwiaździście, a nawy boczne posiadają sklepienia krzyżowe. Prezbiterium było pierwotnie oddzielone od nawy przegrodą – lektorium.
    Do południowo-zachodniego naroża korpusu kościoła dostawiono gotycką kaplicę pod wezwaniem Najświetszej Marii Panny.  Od tej strony dostawiono także do kościoła zabudowania klasztorne. W 1492 roku istniały już wokół wirydarza trzy skrzydła. W północnym znajdowała się zakrystia z przedsionkiem na jednym słupie. Szerokie przesklepione sieciowo skrzydło zachodnie oraz południowe mieściły krużganek i refektarz, czyli jadalnie konwentu. Ten ostatni był połączony z wolno stojącą od zewnątrz kuchnią. W południowym skrzydle na piętrze mieściło się dormitorium, czyli sypialnia mnichów. Wzniesione najpóźniej, bo około 1500 roku skrzydło wschodnie mieściło kapitularz i wysuniętą wielobocznie ku wschodowi kaplicę. Zasadniczy czworobok klasztoru otaczał wewnętrzny wirydarz. W 1517 roku przedłużono ku zachodowi skrzydło południowe, przeznaczając je przypuszczalnie na przyjmowanie gości klasztoru. Skrzydło to, korpus kościoła i czworobok klasztoru otaczał drugi ogród.

Stan obecny

    Do czasów współczesny klasztor Bernardynów przetrwał prawie w całości. Wyjątkiem jest barokowy szczyt fasady kościoła i nieodbudowane skrzydło wschodnie klasztoru, zastąpione paskudną modernistyczną budowlą przynoszącą wstyd miastu. Kwalifikuje się ono do jak najszybszej rozbiórki i odtworzenia pierwotnego wyglądu. Obecnie kościół i klasztor udostępniony jest do zwiedzania. Swoją siedzibę ma w nich Muzeum Architektury. Otwarte jest we wtorki 11:00–17:00, środy 10:00–16:00, czwartki 12:00–19:00, piątek – niedziela 11:00–17:00.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Architektura gotycka w Polsce, red. T. Mroczko i M. Arszyński, Warszawa 1995.
Pilch J, Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.
Strona internetowa zabytki.pl, Muzeum Architektury we Wrocławiu.