Wrocław – katedra św Marii Magdaleny

Historia

     Pierwszy kościół w tym miejscu powstał już pod koniec XI wieku. Do rangi parafialnego został wyniesiony przez biskupa wrocławskiego Wawrzyńca w 1226 roku. Według niektórych źródeł na jego miejscu wzniesiono wówczas od podstaw romańską świątynię pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła i św. Marii Magdaleny, ukończoną w 1232. Jednak już w czasie najazdu mongolskiego w 1241 roku uległa ona zniszczeniu. Kolejny kościół, zapewne w romańsko-gotyckim stylu przejściowym, powstał w latach 1242-1248.
    Po pożarze z 1342 roku zdecydowano się zbudować nowy, większy, późnogotycki kościół wykorzystujący wiele starszych fragmentów. Powstał on w latach 1342-1362 i poza górnymi kondygnacjami wież uzyskał współczesny kształt. W XV wieku ukończono wieże, a w 1459 po raz pierwszy wzmiankowano Mostek Pokutnic, który łączy je na wysokości ostatniej kondygnacji. Już w 1358 zawieszono pierwszy dzwon, a od 1386 w wieży południowej znajdował się Dzwon Grzesznika – największy dzwon Śląska o obwodzie 6,3 metra. W XV i XVI wieku wzniesiono otaczające kościół kaplice. W 1546 przeniesiono tu romański portal główny z wyburzonego kościoła opackiego na Ołbinie i wmurowano w elewację południową.
     W 1523 roku Johannes Heß wygłosił w kościele Marii Magdaleny pierwsze na Śląsku kazanie ewangelickie i mimo sprzeciwu kapituły katedralnej wkrótce został jego proboszczem. Odtąd będący własnością rady miejskiej kościół był świątynią protestancką.
    W latach 1564-1581 elewacje kościoła otynkowano, zaś dachy naw bocznych podniesiono ponad poziom łęków przyporowych, gdyż wbudowano tam empory, co znacznie zmniejszyło dopływ światła do wnętrza. W 1887 podczas obchodów urodzin cesarza Wilhelma I zapaliła się od fajerwerków północna wieża. Odtworzono ją w dawnym kształcie i jednocześnie regotycyzowano wnętrze kościoła. W ostatnich dniach II wojny światowej kościół stracił w pożarze hełmy wież i dach nawy, jednak mury zachowały się w stosunkowo dobrym stanie. Dopiero wybuch miny rozerwał wieżę południową, niszcząc również mostek między wieżami, ścianę szczytową i portal główny kościoła wraz z cennymi rzeźbami. Kościół prowizorycznie zabezpieczono w 1947, zaś całkowitej odbudowy dokonano w latach 1960-1970.

Architektura

    Katedra św Marii Magdaleny to bazylikowy kościół bez transeptu, posiadający sześcioprzęsłową nawę oraz prosto zamknięte prezbiterium bez obejścia. Od północy przylega do prezbiterium dwukondygnacyjna zakrystia. Od zachodu przylegają dwie kwadratowe wieże, opięte przyporami, na wysokości piątej kondygnacji i połączone nadwieszonym mostkiem. Popularnie zwany jest Mostkiem Czarownic bądź Pokutnic i od początku pełnił funkcję punktu widokowego. Jego nazwa pochodzi od legend, według których po zmroku na mostku miały się pojawiać pokutujące dusze zmarłych w mieście podróżnych lub próżnych dziewcząt.
     Nawy kościoła sklepione są krzyżowo-żebrowo, prezbiterium gwiaździście, a przedłużone nawy boczne przy nim trójdzielnie. Łęki przyporowe znajdują się wysoko, ponad dachami naw bocznych. Ogólny kształt architektoniczny kościoła jest zapewne echem ukończonej w tym okresie katedry. Kościół ma łączną długość 62,8 metrów, zaś jego szerokość wynosi 32,1 metra przy wysokości murów nawy głównej 22,9, a bocznych – 9,4 metra.
    Najcenniejszym zabytkiem kościoła jest wstawiony w południową ścianę kościoła romański portal, pochodzący z opactwa benedyktynów na Ołbinie. Uznawany jest powszechnie za najokazalszy portal romański w Polsce. Wykonany został przez warsztat pochodzący z Lombardii i Akwitanii w czwartej ćwierci XII wieku. Uwagę zwraca też gotyckie sakramentarium kolumnowe z około 1410 roku oraz bogaty zespół nagrobków i epitafiów mieszczan wrocławskich pochodzących od XV wieku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Pilch J, Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.
Strona internetowa wikipedia.org, Katedra św. Marii Magdaleny we Wrocławiu.