Wołów – kościół św Wawrzyńca

Historia

   Budowę gotyckiego kościoła w Wołowie rozpoczęto w 1391 roku, na miejscu starszej świątyni, której proboszcz Mikołaj wzmiankowany był już w 1288 roku. W latach 1406–1408 został nakryty sklepieniami, lecz niestety już w 1465 spłonął, co pociągnęło za sobą pierwszą poważną renowację (sklepienia miano ponownie założyć w 1495 roku).  Pierwotnie był świątynią katolicką, jednak od momentu reformacji w XVI stuleciu, aż do drugiej połowy XX wieku służył protestantom. W 1504 roku w wołowskiej świątyni został pochowany książę Jan II Szalony, kontrowersyjny i awanturniczy władca, ostatni książę głogowsko-żagański z dynastii piastowskiej. Kolejny pożar dotknął budowlę w 1689 roku, a w 1711 roku przeszła ona prace remontowe. W 1908 roku kościół został powiększony o kruchtę po stronie zachodniej i inne nowe aneksy.

Architektura

   Kościół wymurowany został z cegieł, kładzionych w układzie gotyckim, ze spieczonymi główkami układanymi we wzory. Powstał jako budowla orientowana względem stron świata, usytuowana w południowej części średniowiecznego miasta, w pobliżu murów obronnych.
   Pierwotnie kościół składał się z  trójnawowego i czteroprzęsłowego, halowego korpusu wielkości 19,5 x 20,8 metra i wysokości 16 metrów oraz z nieco niższego wydłużonego prezbiterium (7,7 x 15,1 metra), zakończonego od wschodu trójbocznie. Od jego strony północnej umieszczona została czworoboczna wieża o wymiarach wnętrza 4,1 x 4,2 metra. Budowla od zewnątrz wzmocniona została przyporami, pomiędzy którymi umieszczono duże, ostrołukowe okna. Kościół przykryto wysokimi dachami, które w trakcie podwyższania wieży przekształcono nad korpusem w dwa dachy dwuspadowe oparte na ścianach szczytowych.
   Wejście do kościoła prowadziło od północy, czyli od strony miasta, prawdopodobnie przez otwartą kruchtę umieszczoną pomiędzy przyporami. Przypuszczalnie kolejny średniowieczny portal znajdował się w fasadzie zachodniej.
   Wnętrza kościoła przykrywały sklepienia krzyżowo – żebrowe, oparte na geometrycznych wspornikach lub wtopione bezpośrednio w ściany. W prezbiterium żebra spięto dekoracyjnymi zwornikami talerzowymi. Elewacje dolnych partii murów pozostawały bez podziałów, jedynie przeprute wysokimi oknami. W przyziemiu wieży umieszczono zakrystię, a północną kaplicę, dobudowaną w okresie późnogotyckim, otwarto na prezbiterium szeroką arkadą. Została ona przykryta sklepieniem krzyżowo – żebrowym.

Stan obecny

   Gotycka bryła kościoła zachowała się w dobrym stanie, jednak z powodu pożarów i nowożytnych renowacji w korpusie nawowym znajdują się dziś sklepienia barokowe, a w prezbiterium co prawda oryginalne, ale podtrzymywane przez barokowe wsporniki. Dodatkami nowożytnymi są kruchta zachodnia, południowa, aneks północny i aneks południowy przy prezbiterium. Przelicowane zostały, także cegłą maszynową, elewacje zewnętrzne, co zaburzyło gotycki układ z czarnych główek, choć zachowano wymiary cegieł średniowiecznych. Całkowicie zmienione zostało pokrycie dachowe kościoła, obecnie posiadające bardzo mały spadek. Jedyny oryginalny maswerk okienny z około 1400 roku widoczny jest w zakrystii.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kozaczewska-Golasz H., Halowe kościoły z XIV wieku na Śląsku, Wrocław 2013.

Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.