Winnica – kościół św Trójcy

Historia

   Początki osady należącej do biskupstwa płockiego sięgają pierwszej połowy XIII wieku, lecz miejscowa parafia erygowana została w 1371 roku z inicjatywy biskupa płockiego Dobiesława Sówki z Gulczewa. Prawdopodobnie także z jego fundacji około 1380 roku rozpoczęto budowę prezbiterium kościoła. Według wzmianki z 1402 roku był on uposażony całą wsią Skarżyce. Wielka rozbudowa kościoła miała miejsce po 1484 roku. Wiadomo, iż dwa lata później archidiakon pułtuski Paweł z Łyczek, kanclerz biskupa Piotra, zawarł umowę z mistrzem Janem z Przasnysza i jego synem Piotrem na budowę nawy głównej wraz ze szczytem, dwóch naw bocznych i zakrystii za sumę 120 kop groszy. Kontrakt przewidywał również wzniesienie sklepień w nawach, do czego ostatecznie nie doszło. Prawdopodobnie miały miejsce jakieś kłopoty finansowe, gdyż w 1509 roku murarz Mikołaj z Winnicy upominał się o należności za pracę przy budowie kościoła.
   W 1739 roku w trakcie wizytacji wzmiankowane były dwie wieże, lecz jedna wybudowana tylko do połowy. W 1774 roku założono nowy szczyt zachodni, a w czwartej ćwierci XVIII wieku nadbudowano wieżę północną, wcześniej drewnianą w górnych partiach. W 1890 roku przekształcono okna kościoła i odnowiono całą budowlę, gdyż  wcześniej przez niemal cały XIX wiek brakowało funduszy na naprawę tak dużej, jak na wiejskie standardy, budowli (część dachu pokryta była słomą, brakowało posadzki, a drewniane elementy spróchniały).

Architektura

   Kościół w pierwszej połowie XVI wieku osiągnął formę obszernej trójnawowej pseudobazyliki z pięcioprzęsłowym korpusem nawowym, krótkim dwuprzęsłowym, trójbocznie zamkniętym prezbiterium po stronie wschodniej, oraz zakrystią i skarbcem po stronie północnej. Planowane były także dwie czworoboczne wieże zachodnie, lecz przed końcem średniowiecza nie zostały ukończone do pełnej wysokości, być może były pierwotnie drewniane lub szachulcowe. Elewacje kościoła ozdobiono rombami z cegły zendrówki i wzmocniono przyporami. Wewnątrz korpusu nawowego nie założono pierwotnie planowanych sklepień, lecz drewniany strop podparto ośmiobocznymi filarami, tworzącymi pomiędzy nawami ostrołukowe arkady.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Grzybowski M., Winnica, zarys dziejów parafii, Płock 2000.
Kunkel R.M., Architektura gotycka na Mazowszu, Warszawa 2005.