Wielkie Czyste – kościół św Katarzyny

Historia

   Kościół zbudowany został w trzeciej ćwierci XIII wieku, a rozbudowany lub odnowiony w pierwszej ćwierci XIV stulecia. Wnętrze przekształcono w 1546 roku wraz z nadejściem reformacji. Kolejne renowacje przeprowadzono w 1615 roku oraz w 1657 po ograbieniu przez Szwedów. W 1877 roku został odrestaurowany w duchu neogotycku, kiedy to między innymi powiększono otwory okienne. Wnętrze kościoła zostało wypalone w 1914 roku, a jego odbudowa nastąpiła w 1925 roku. Powiększony został wówczas o prezbiterium i zakrystię.

Architektura

   Kościół usytuowano na niewielkim wzniesieniu, między dwoma, połączonymi strugą jeziorami. Wzniesiony został z przyciosanych kamieni polnych układanych w warstwy, z użyciem granitu łamanego i gruzu ceglanego, nadbudowanego cegłą. Pierwotnie składał się z prostokątnego w planie, salowego korpusu nawowego oraz ze smukłej czworobocznej wieży po stronie zachodniej, częściowo wtopionej w nawę. Od południa w XV lub XVI wieku dostawiono prostokątną kruchtę.
   Mury kościoła od zewnątrz wzmocniono dwuskokowymi przyporami, a elewację wschodnią ozdobiono szczytem, w strefie dolnej gotyckim z około 1310 roku z dwiema ostrołukowymi blendami i parą sterczyn. Górną część w 1546 roku przekształcono w schodkową z pięcioma blendami zamkniętymi półkoliście. Wieża otrzymała na zachodniej fasadzie ostrołukowy portal, dwuuskokowy, ceglany i sfazowany. Powyżej niego fryzy opaskowe wydzieliły dwie kondygnacje, a w każdej z nich dwie strefy. Ściany każdej kondygnacji rozczłonkowano trójkami ostrołukowych blend, z których środkowe przepruto na okna.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Mroczko T., Architektura gotycka na ziemi chełmińskiej, Warszawa 1980.
Strona internetowa odznaka.kuj-pom.bydgoszcz.pttk.pl, kościół p.w. św. Katarzyny w Wielkim Czystem.