Historia
Zamek prawdopodobnie wybudowany został na początku XIV wieku, jako obronna rezydencja rodu Syrkomlów, dziedziców nieodległej osady Biały Kościół. Najpewniej stanowił ich główną siedzibę oraz ośrodek zarządzania rozległym kluczem majątków ziemskich, choć nigdy nie został odnotowany w średniowiecznych przekazach pisemnych. Jego kres związany mógł być z katastrofą budowlaną z połowy XIV wieku, w wyniku której obsunięciu uległy zachodnie i północno – zachodnie partie muru obwodowego. Być może miała ona miejsce przed 1352 rokiem, bowiem wówczas Jan z Syrokomli, podsędek krakowski i późniejszy sędzia krakowski, kupił górę Korzkiew z zamiarem wybudowania tam nowej siedziby rodowej.
Architektura
Zamek wzniesiono z miejscowego kamienia wapiennego, na szczycie okazałego ostańca górującego nad skrajem doliny, którą przepływał strumień wpadający na południu do rzeki Rudawy. Od strony zachodniej, zwróconej ku dolinie, natura zabezpieczyła zamek niemal pionową skalną ścianą. Również z pozostałych stron skarpy były bardzo strome, choć dużo niższe. Wapienne wzniesienie zajęte zostało zabudową w miejscu wypłaszczonego wierzchołka o kształcie nieregularnego, wydłużonego owalu, wznoszącego się na wysokość 342 metrów n.p.m.
Podstawowym elementem zamku był obwodowy mur obronny o grubości około 1,2-1,3 metra na poziomie przyziemia, biegnący po krawędziach wzniesienia i zamykający obszar wielkości około 45 x 10 metrów. Wjazd usytuowany był w południowej części wschodniego odcinka muru. Ze względu na różnicę wysokości do bramy prowadzić musiały drewniane schody lub rampa. Głównym i największym budynkiem mieszkalnym była niewielka wieża (lub dom wieżowy) o wymiarach 3,3 x 3,9 metra, wzniesiona w północno – wschodnim narożniku zamku. Prawdopodobnie miała ona dwie lub trzy kondygnacje. W środkowej partii zamku znajdowało się wąskie skrzydło, przylegające do wschodniego muru obwodowego, zakończone wielobocznym budynkiem w południowym narożniku. Komunikację między niższą, południową częścią zamku, a wyżej położoną częścią północną umożliwiały wykute w kamieniu schody. Północno – zachodnią część skromnego dziedzińca zajmowały prawdopodobnie pomocnicze budowle drewniane.
U podnóża niższej części skały znajdował się ziemny wał, wydzielający po wschodniej stronie rdzenia zamku podkowiaste w planie podzamcze o niewielkich rozmiarach. Przez jego teren prowadzić musiała droga dojazdowa do zamku, wiodąca od położonej na północy osady Biały Kościół, a także ścieżka okrążająca wapienny ostaniec i opadająca ku strumieniowi. Wał w koronie przypuszczalnie zwieńczony był drewnianymi obwarowaniami o formie palisady lub częstokołu. Hipotetycznie pomocnicze zabudowania znajdować się mogły u podnóża skały od strony strumienia, jeśli ułatwiano sobie transport, wciągając wiadra z wodą za pomocą kołowrotu.
Stan obecny
Zamek nie przetrwał do czasów współczesnych. Widoczne są jedynie skromne kamienne relikty murów przyziemia na okazałej skale zwanej Zamczyskiem lub Zamkową Skałą, możliwe do odnalezienia jedynie w części wschodniej i południowej, gdyż północna i zachodnia najpewniej uległa obsunięciu wraz z fragmentem ostańca. Zamkowa Skała położona jest nad zakolem strumienia Kluczwoda, między Wielką Wsią a Białym Kościołem, skąd też wiedzie najbliższy szlak. Wstęp na teren reliktów zamku jest wolny.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Antoniewicz M., Zamki na Wyżynie Krakowsko – Częstochowskiej, Kielce 1998.
Kołodziejski S., Średniowieczne budowle obronne na terenie Jury Ojcowskiej w świetle wyników nowszych badań, Kraków 2006.
Lasek P., Obronne siedziby rycerskie i możnowładcze w czasach Kazimierza Wielkiego [w:] Wielkie murowanie. Zamki w Polsce za Kazimierza Wielkiego, red. A.Bocheńska, P. Mrozowski, Warszawa 2019.
Leksykon zamków w Polsce, red. L.Kajzer, Warszawa 2003.