Węgorzewo – zamek krzyżacki Angerburg

Historia

   Pierwszą strażnicę na ziemiach pruskiego plemienia Galindów nad rzeką Węgorapą, zapewne jeszcze drewniano – ziemną, wznieśli Krzyżacy  w 1335 roku, lecz już w 1365 roku zniszczył ją najazd litewski pod wodzą księcia Kiejstuta. Nowy murowany zamek zbudowano w 1398 roku z inicjatywy wielkiego marszałka i komtura Królewca Wernera von Tettingen z przeznaczeniem na siedzibę krzyżackiego wójta. Jego nazwa Angerburg pochodziła albo od pruskiej nazwy rzeki Angerapp, gdzie anger oznaczało krzywy, albo z pokrewnego języka litewskiego, w którym ungurys oznacza węgorza, a uppa rzekę.
   Zamek nie posiadał zbyt dużego znaczenia militarnego i leżąc na uboczu nie zapisał się w dziejach konfliktów polsko – krzyżackich. Po przegranej przez zakon wojnie trzynastoletniej, w 1469 roku z powodu długów i braku środków na wypłacenie zaległych należności zaciężnym wojskom, Krzyżacy oddali zamek w zastaw rycerzom braciom Hansowi i Anzelmowi von Tettau. W późniejszym okresie wielki mistrz Albrecht Hohenzollern przekazał Angerburg na rzecz Christopha Schenka Tautenberga.
   Po sekularyzacji zakonu w 1525 roku zamek stał się siedzibą starostów książęcych, którymi byli przedstawiciele pruskiej arystokracji. W XVII wieku Węgorzewo często odwiedzali książęta, elektorzy, bywał tu także dwukrotnie król polski Stanisław Leszczyński oraz Fryderyk Wielki. Musiał więc zamek przejść jakieś nowożytne renowacje które uczyniły z niego wygodniejszą rezydencję. W XVIII wieku Angerburg całkowicie zatracił już cechy obronne i nabrał wyglądu manierystycznego pałacu. W 1835 roku zniszczył go wielki pożar po którym został co prawda odbudowany, lecz z przeznaczeniem na sąd i wiezienie. Prace te całkowicie zatarły pierwotny wygląd zamku. Ostatnie zniszczenia przyniosła II wojna światowa po której zachowały się jedynie mury obwodowe. Odbudowę przeprowadzono na początku lat 80-tych XX wieku.

Architektura

   Zamek wzniesiono na rzecznej wyspie, w jej zachodniej części, z powodu której trzeba było dostosować budowlę do formy terenu. Otrzymał on w planie kształt nieregularnego, wydłużonego trapezu. Podzamcze ulokowano we wschodniej części wyspy, przy czym od rdzenia zamku zostało ono oddzielone fosą, uzyskaną przez przekopanie kanałów łączących oba ramiona opływającej wyspę rzeki. Główny dom zamkowy, prawdopodobnie trójkondygnacyjny, podpiwniczony, stał na samym cyplu wyspy i sąsiadował z drugim, być może gospodarczym skrzydłem. Nie ma pewności czy średniowieczny zamek posiadał już narożne, cylindryczne wieże, lecz są one widoczne na rycinie z początku XVII wieku i nie można wykluczyć ich istnienia już w czasach krzyżackich. W inwentarzach z XV i początku XVI wieku wymieniana jest kaplica zamkowa pod wezwaniem św. Katarzyny oraz szereg pomieszczeń gospodarczych takich jak: kuchnia, piwnice, spiżarnie, piekarnia, browar i zbrojownia. W domu głównym z pewnością znajdował się refektarz i izba wójta. Przy zamku działał również młyn wodny na Węgorapie, a na podzamczu folwark. Brama wjazdowa znajdowała się we wschodniej kurtynie muru, zapewne był to zwykły portal poprzedzony zwodzonym mostem przerzucanym ponad fosą.

Stan obecny

   Przetrwały do dnia dzisiejszego zamek całkowicie zatracił pierwotne cechy stylistyczne na skutek wielokrotnych przekształceń i zniszczeń. Obecnie znajduje się w rękach prywatnego inwestora, który dostosowuje go na potrzeby planowanego hotelu.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Garniec M., Garniec-Jackiewicz M.,  Zamki państwa krzyżackiego w dawnych Prusach, Olsztyn 2006.