Trzebiatów – kościół Mariacki

Historia

   Budowę obecnej świątyni rozpoczęto prawdopodobnie w pierwszej ćwierci XIV wieku, kiedy to poprzedzająca ją świątynia pod wezwaniem św. Mikołaja, zlokalizowana na terenie dawnego grodu nad Regą, stała się zbyt ciasna. Budowę prowadzono w trzech etapach zaczynając tradycyjnie od części prezbiterialnej. Następnie około połowy XIV wieku wzniesiono korpus nawowy, być może u schyłku XIV wieku dostawiono pod wpływem wzoru kolegiaty kołobrzeskiej masyw wieżowy. Wyższe partie wieży i sklepienia kościoła zostały zbudowane w pierwszej połowie XV wieku. Od XVI stulecia świątynia była kościołem protestanckim. W 1784 roku odbudowano zwieńczenie wieży, a w latach 1865-1867 dokonano renowacji i regotyzacji całej budowli. Po II wojnie światowej stała się ponownie kościołem katolickim. W 1986 przeprowadzono prace remontowe.

Architektura

   Kościół został usytuowany w północnej części miasta, na parceli oddzielonej od rynku blokiem zabudowy, na brzegu skarpy łagodnie opadającej ku rzece. Uzyskał on formę trzynawowej, czteroprzęsłowej hali z wyodrębnionym dwuprzęsłowym prezbiterium, wieżą zachodnią i zakrystią przystawioną do prezbiterium od północy.
   Prezbiterium powstało na planie kwadratu zamkniętego od wschodu trójbocznie. Jego wysmukłą bryłę opięto przyporami i wypełniono gotyckimi oknami o ostrołukowym wykroju. Łącznie z prezbiterium wzniesiono wieżyczkę komunikacyjną zlokalizowaną w miejscu zetknięcia się południowej ściany prezbiterium ze wschodnią ścianą nawy południowej korpusu. Wnętrze prezbiterium przykryto sklepieniem krzyżowo-żebrowym.
   Korpus nawowy założono na planie prostokąta o wymiarach 57,8 x 24,2 metra. Jego nawy spoczęły na trzech parach ośmiobocznych, gładkich filarów i dwóch parach półfilarów. Filary te wsparły rozpostarte nad przęsłami sklepienia gwiaździste i więźbę dachową. Przestrzenie międzyskarpowe wypełniły ściany obwodowe z dużymi trójdzielnymi oknami o profilowanych, ostrołukowych ościeżach. Przy narożniku południowo-zachodnim zlokalizowano sześcioboczną wieżyczkę komunikacyjną przykrytą stożkowatym, ceglanym hełmem. Od strony wschodniej bryła korpusu nawowego została zwieńczona trójkątnym szczytem rozczłonkowanym spiętrzonymi wąskimi, ostrołukowymi blendami.
   W ostatnim etapie budowy świątyni powstał masyw wieżowy. Nie był on przewidziany w pierwotnej koncepcji, o czym świadczą ukośne przypory na styku masywu i naw bocznych. Założono go na planie prostokąta przylegającego dłuższą krawędzią do nawy. Pierwsza kondygnacja, równa wysokością korpusowi nawowemu, pomieściła w sobie potężną kruchtę, podzieloną na trzy przęsła. Każde z nich zamknięte zostało sklepieniem gwiaździstym. Na osi wieży ponad portalem umieszczono duże okno o profilowanych, ostrołukowych ościeżach. Również od strony północnej i południowej znalazły się okna o identycznym wykroju. Drugą kondygnację utworzyła kwadratowa w planie wieża, stanowiąca poziom dzwonny. Wszystkie elewacje tej kondygnacji ozdobiono ostrołukowymi blendami z maswerkowym wypełnieniem. W niektórych blendach przepruto otwory szczelinowe, przez które wydobywał się dźwięk dzwonów. Kondygnacja ta zakończona została platformą na której wzniesiono ostatni, wieloboczną kondygnację wieży, zwieńczoną wysoką iglicą.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Jarzewicz J., Architektura średniowieczna Pomorza Zachodniego, Poznań 2019.

Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012.
Strona internetowa architektura.pomorze.pl, Trzebiatów – Kościół Mariacki (Treptow – Marienkirche).