Trzebiatów – kościół Mariacki

Historia

   Budowę obecnej świątyni rozpoczęto prawdopodobnie w pierwszej ćwierci XIV wieku, kiedy to poprzedzająca ją świątynia pod wezwaniem św. Mikołaja, zlokalizowana na terenie dawnego grodu nad Regą, stała się zbyt ciasna. Budowę prowadzono w trzech etapach zaczynając tradycyjnie od części prezbiterialnej. Następnie około połowy XIV wieku wzniesiono korpus nawowy, być może u schyłku XIV wieku dostawiono pod wpływem wzoru kolegiaty kołobrzeskiej masyw wieżowy. Wyższe partie wieży i sklepienia kościoła zostały zbudowane w pierwszej połowie XV wieku. Od XVI stulecia świątynia była kościołem protestanckim. W 1784 roku odbudowano zwieńczenie wieży, a w latach 1865-1867 dokonano renowacji i regotyzacji całej budowli. Po II wojnie światowej stała się ponownie kościołem katolickim. W 1986 przeprowadzono prace remontowe.

Architektura

   Kościół został usytuowany w północnej części miasta, na parceli oddzielonej od rynku blokiem zabudowy, na brzegu skarpy łagodnie opadającej ku rzece. Uzyskał on formę trzynawowej, czteroprzęsłowej hali z wyodrębnionym dwuprzęsłowym prezbiterium, wieżą zachodnią i zakrystią przystawioną do prezbiterium od północy. Prezbiterium powstało na planie kwadratu zamkniętego od wschodu trójbocznie. Jego wysmukłą bryłę opięto przyporami i wypełniono gotyckimi oknami o ostrołukowym wykroju. Łącznie z prezbiterium wzniesiono wieżyczkę komunikacyjną zlokalizowaną w miejscu zetknięcia się południowej ściany prezbiterium ze wschodnią ścianą nawy południowej korpusu. Wnętrze prezbiterium przykryto sklepieniem krzyżowo-żebrowym.
   Korpus nawowy założono na planie prostokąta o wymiarach 57,8 x 24,2 metry. Jego nawy spoczęły na trzech parach ośmiobocznych, gładkich filarów i dwóch parach półfilarów. Filary te wspierają rozpostarte nad przęsłami sklepienia gwiaździste i więźbę dachową. Przestrzenie międzyskarpowe wypełniają ściany obwodowe z dużymi trójdzielnymi oknami o profilowanych, ostrołukowych ościeżach. Przy narożniku południowo-zachodnim zlokalizowano sześcioboczną wieżyczkę komunikacyjną przykrytą stożkowatym, ceglanym hełmem. Od strony wschodniej bryła korpusu nawowego została zwieńczona trójkątnym szczytem rozczłonkowanym spiętrzonymi wąskimi, ostrołukowymi blendami.
   W ostatnim etapie budowy świątyni powstał masyw wieżowy. Nie był on przewidziany w pierwotnej koncepcji, o czym świadczą ukośne przypory na styku masywu i naw bocznych. Założono go na planie prostokąta przylegającego dłuższą krawędzią do nawy. Pierwsza kondygnacja równa wysokością korpusowi nawowemu mieści w sobie potężną kruchtę, podzieloną na trzy przęsła. Każde z nich zamknięte jest sklepieniem gwiaździstym. Na osi wieży ponad portalem znajduje się duże okno o profilowanych, ostrołukowych ościeżach. Również od strony północnej i południowej znajdują się okna o identycznym wykroju. Drugą kondygnację stanowi kwadratowa w planie wieża, stanowiąca poziom dzwonny. Wszystkie elewacje tej kondygnacji zdobione są ostrołukowymi blendami z maswerkowym wypełnieniem. W niektórych blendach znajdują się otwory szczelinowe, przez które wydobywa się dźwięk dzwonów. Kondygnacja ta zakończona jest platformą z której wyrasta ostatnia kondygnacja wieży.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Jarzewicz J., Architektura średniowieczna Pomorza Zachodniego, Poznań 2019.

Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012.
Strona internetowa architektura.pomorze.pl, Trzebiatów – Kościół Mariacki (Treptow – Marienkirche).