Toruń – zamek krzyżacki

Historia

    Zamek powstał na miejscu osady grodowej Postolsk funkcjonującej przed 1251 rokiem. Jego budowę rozpoczęto w połowie XIII wieku, a kolejne prace nad rozbudową trwały do  końca XIV wieku. Stanowił siedzibę konwentu i komtura toruńskiego. W 1420 roku część zabudowań spłonęła i zamek podupadł. W 1454 roku torunianie jako członkowie Związku Pruskiego rozpoczęli nieudany szturm, a następnie oblężenie zamku. Komtur Albrecht Kelb poddał warownię i otworzył bramy, a rada miejska Torunia natychmiast zdecydowała o jego zburzeniu, aby uniemożliwić władzy zwierzchniej, niezależnie czy polskiej czy krzyżackiej, trzymanie w Toruniu wojsk. Wydarzenia te zapoczątkowały polsko – krzyżacką wojnę trzynastoletnią. W okresie nowożytnym teren zamkowy był wykorzystywany jako wysypisko śmieci. Dopiero w 1966 roku ruiny zamku uporządkowano, odsłaniając zachowane fragmenty.

Architektura

    Wpływ na kształt warowni miało trójkątne wzniesienie na którym został zbudowany. W trzeciej ćwierci XIII wieku zbudowano mur obwodowy i główny dom zamkowy przy kurtynie południowej. Następnie w czwartej ćwierci XIII stulecia wzniesiono krużganki i być może śluzę na fosie oddzielającej zamek od Starego Miasta. W kolejnej fazie przypadającej na początek XIV wieku powstała oktagonalna wieża, dansker i skrzydło wschodnie. Do końca XIV wieku wykształciło się przedzamcze z zabudową gospodarczą. Ostanie zmiany wiązały się z powiększeniem powierzchni użytkowej zamku przez zamurowanie arkad krużganka przy skrzydle południowym.

    Wjazd na dziedziniec znajdował się od zachodu. Zabudowa umiejscowiona była wzdłuż murów obwodowych. Główny dom zamkowy wzniesiono na planie prostokąta o wymiarach 12×54 metry. Była to budowla podpiwniczona i jednotraktowa. Piwnice i parter pełniły funkcje gospodarcze. Na piętrze znalazły się pomieszczenia mieszkalne i reprezentacyjne. Od wschodu zlokalizowano dwunawową kaplicę nakrytą sklepieniem krzyżowo – żebrowym. Sąsiadował z nią refektarz. Dormitorium znajdowało się w części zachodniej. Krótkie skrzydło północno – wschodnie miało zapewne dwie kondygnacje z kapitularzem na piętrze. Ośmioboczna wieża główna o średnicy 10 metrów znajdowała się w części północnej dziedzińca. Za nią wzdłuż muru zlokalizowano stajnie i obiekty gospodarcze. Z naroża skrzydła wschodniego wyprowadzony został dansker, który sięgał 32 metrów poza obwód murów. Gdanisko to mogło być pierwotnie wyższe. Przedzamcza zamkowe posiadały samodzielne fortyfikacje. Brama północna zapewniała komunikację z miastem, drugie przedzamcze leżało od strony rzeki, a trzecie, największe na północnym wschodzie. Znajdował się tam młyn, kuźnie, siodlarnie, browar, wozownia, piekarnia i stajnie.

Stan obecny

   Dzisiejszy zamek zachowany jest jako trwała ruina. Z budynków zamku głównego do dzisiaj zachował się dansker, czyli wieża ustępowa wraz z prowadzącym do niej gankiem, fosa, dolne partie murów i ośmiobocznej wieży oraz piwnice. Na terenie przedzamcza zachowały się budynki związane z zamkiem: młyn górny i znaczne odcinki murów przedzamcza z bramami Młyńską i Menniczą. Ruiny zamku można zwiedzać w okresie marzec-październik codziennie w godz. 10.00-18.00, a w okresie listopad-luty w godz. 10.00-16.00.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Torbus T., Zamki konwentualne państwa krzyżackiego w Prusach, Gdańsk 2014.
Wasik B., Budownictwo zamkowe na ziemi chełmińskiej od XIII do XV wieku, Toruń 2016.