Toruń – ratusz staromiejski

Historia

   W 1259 roku na podstawie przywileju mistrza Gerharda von Hirzberga wzniesiono na rynku Starego Miasta Torunia dom kupiecki mieszczący sukiennice. Z 1274 roku pochodzi następny przywilej na budowę wieży oraz kramów i ław chlebowych.  W latach 1391-1399, przeprowadzono wielką rozbudowę w stylu gotyckim, prawdopodobnie pod kierunkiem polskiego budowniczego miejskiego, mistrza Andrzeja, na podstawie przywileju wielkiego mistrza Konrada von Wallenrode z 1393 roku. Wyburzono wówczas stare budynki handlowe, pozostawiając jedynie wieżę, i dokonano połączenia funkcji administracyjnych, handlowych i sądowniczych w jednym budynku, co było rozwiązaniem unikalnym w ówczesnej Europie. Ratusz zyskał formę czteroskrzydłowego budynku na planie prostokąta z wewnętrznym dziedzińcem.
    Manierystyczna przebudowa w latach 1602-1605, z inicjatywy burmistrza Henryka Strobanda polegała na podwyższeniu gmachu o jedno piętro. Nie zatarła ona na szczęście gotyckiego charakteru ratusza, gdyż architekt przedłużając gotyckie wnęki zakończył je ostrymi łukami. Wprowadziła natomiast nowe elementy jak np. narożne nadwieszone wieżyczki i szczyty pośrodku każdego ze skrzydeł.
    W 1703 roku w czasie oblężenia miasta przez wojska szwedzkie doszło do poważnego pożaru ratusza. W jego wyniku uległ zniszczeniu prawie cały wystrój wnętrz, zawaliły się szczyty, a budynek do 1722 roku pozostawał bez dachu. W latach 1722-1737 dokonano odbudowy. Wzniesiono nowe szczyty, odtworzono wnętrza, a od zachodu dobudowano ryzalit o późnobarokowych formach. W 1869 roku zastąpiono go zachowanym ryzalitem neogotyckim. W XIX wieku dokonano również przebudowy niektórych wnętrz. W latach 1957-1964 przeprowadzono generalny remont i adaptację na potrzeby muzeum. Do najważniejszych prac należało wzmocnienie murów i sklepień, przywrócenie wnętrzom dawnego wyglądu przez wyburzenie ścian działowych z XIX wieku, oraz odsłonięcie niektórych średniowiecznych elementów architektonicznych, zamurowanych w późniejszym czasie.

Architektura

    W końcu XIII wieku zabudowa Rynku Staromiejskiego składała się z dwóch wydłużonych, równoległych budynków. Od zachodu znajdował się piętrowy dom kupiecki, a od wschodu budynek mieszczący kramy i ławy chlebowe. Ściany szczytowe obu budynków były połączone murami kurtynowymi, a do ław i kramów chlebowych przylegała od południa wieża, nadbudowana o dwie kondygnacje w 1385 roku.
   W 1391 roku częściowo wyburzono stare zabudowania z wyjątkiem wieży, by stworzyć w ich miejscu gmach na planie czworoboku z wewnętrznym dziedzińcem i czworoboczną wieżą u zbiegu skrzydeł południowego i wschodniego. Ratusz osiągnął wymiary około 44×52 metry. Wszystkie jego skrzydła i dziedziniec podpiwniczono. Sklepienia piwnic pod skrzydłem wschodnim wsparto na masywnych kamiennych kolumnach. W piwnicach składowano wina, ale przede wszystkim raczono się winem i piwem; parter w skrzydle wschodnim i zachodnim służył kupcom bogatym, a uboższym kramy wzdłuż hal, dostępne tyko z zewnątrz. Na parterze w  północno-wschodnim narożu znajdowała się waga miejska i sala sądowa w skrzydle północnym. Większość pomieszczeń na parterze sklepiono. Ławy chlebowe krzyżowo-żebrowo, a sukiennice, wagę i salę sądową trójpodporowo. Pierwsze piętro stało się siedzibą rady miejskiej i jej urzędów. Największe pomieszczenie na piętrze, Wielka Sala Mieszczańska była miejscem ważnych wydarzeń miejskich, podejmowano w niej królów, odbywały się tutaj również sejmy i sejmiki Stanów Prus Królewskich.

Stan obecny

    Obecnie w ratuszu mieści się główny oddział Muzeum Okręgowego. Na parterze skrzydła wschodniego zgromadzono zbiory sztuki gotyckiej i późnogotyckiej, głównie z Torunia i z terenu Śląska. W skrzydle zachodnim umieszczono zbiory średniowiecznego i nowożytnego rzemiosła artystycznego Torunia, a także kamienne fragmenty dekoracji zamku krzyżackiego. Piętro służy głównie jako galeria malarstwa nowożytnego i nowoczesnego. Drugie piętro jest zarezerwowane na potrzeby wystaw czasowych. Godziny otwarcia i inne praktyczne informacje zdobyć można na oficjalnej stronie muzeum tutaj.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Gąsiorowski E., Ratusz staromiejski w Toruniu, Toruń 2004.
Strona internetowa wikipedia.org, Ratusz Staromiejski w Toruniu.