Tarnów – ratusz

Historia

    Pierwsze wzmianki w źródłach pisanych o ratuszu w Tarnowie pochodzą z 1448 i 1463 roku. Pierwotnie mogła to być budowla drewniana lub drewniano-murowana, która wraz z całą zabudową miasta w obrębie murów została zniszczona w czasie pożaru w 1494. W jej miejsce powstały dwie murowane z cegły budowle, stojące obok siebie w centrum placu rynkowego. Pełniły one funkcję siedziby sądu wójtowsko-ławniczego i władz miejskich. Pomiędzy budowlami znajdował się głęboki na 3 metry „dół złoczyńców”. Była to ocembrowana studnia, która najprawdopodobniej pełniła funkcję więzienia miejskiego.
    W pierwszej ćwierci XVI wieku połączono w całość odrębne dotychczas budowle oraz nadbudowano piętro. Przebudowa ta utrzymana była jeszcze w stylu późnogotyckim. W połowie XVI wieku rozpoczęła się najważniejsza przebudowa i rozbudowa obiektu, której zawdzięczamy wygląd obecny. Powiększono ratusz o część zachodnią i zwieńczono wysoką, ceglaną ścianą attyki, a w południowo-wschodnim narożniku budowli dodano ryzalit, w którym umieszczono klatkę schodową. Podwyższono też wieżę o część cylindryczną i umieszczono na niej ganek, gdzie czuwała straż, która miała ostrzegać przed pożarem i nieprzyjacielem.
    W 1792 roku budynek ratusza został ponownie prawie całkowicie zniszczony pożarem. Odbudowano go, lecz ze znacznymi zmianami. W latach 1889 – 1892 był remontowany i przebudowany w duchu historyzmu. Potem w latach  1962-1968 i w pierwszym dziesięcioleciu XXI wieku poddany został kompleksowej rewaloryzacji.

Architektura

    Dwa, stojące obok siebie budynki ratusza z końca XV wieku były murowane z cegły, jednokondygnacyjne i niepodpiwniczone. Do jednego z nich od strony północno-zachodniej przylegała kwadratowa wieża zegarowa, a pomiędzy nimi umieszczono 3 metrowej głębokości dół więzienny. Przebudowa z początku XVI wieku połączyła w całość odrębne dotychczas budowle. Nowy późnogotycki gmach zyskał także piętro.
   Czworoboczna część wieży, aż do skośnego fryzu ułożonego z cegieł, jest jedną z najstarszych części ratusza. Podwyższona w XVI wieku o część cylindryczną, osiągnęła wysokość 28 metrów. Na jej szczycie umieszczono wówczas podwieszony na kroksztynach ganek, gdzie czuwała straż.

Stan obecny

    Dzisiejszy ratusz zachował się w formie renesansowej z połowy XVI wieku. Budowla zawiera w sobie wiele elementów z wcześniejszych, gotyckich gmachów m.in. dolną, czworoboczną partię wieży, ściany w dzisiejszym trakcie wschodnim, dawny portal wejściowy czy piwnice. Także „Dół złoczyńców”, obecnie przeszklony, jest widoczny z płyty rynku od strony północnej. Obecnie ratusz jest siedzibą muzeum Okręgowego w Tarnowie i jest udostępniony do zwiedzania. Cennik i godziny otwarcia na oficjalnej stronie tutaj.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.
Strona internetowa it.tarnow.pl, Ratusz.