Tarnów – bazylika katedralna Narodzenia NMP

Historia

    Kościół został wzniesiony staraniem Spycimira Leliwity po lokacji miasta w 1330 roku. Jako świątynię parafialną, wymieniono go po raz pierwszy w wykazie świętopietrza w 1346 roku. Zbudowany został w północno-zachodniej części miasta w jego najwyższym miejscu. Pod koniec XIV wieku do południowej ściany kościoła dobudowana została pierwsza kaplica św. Krzyża, ufundowana przez podkomorzego krakowskiego, wnuka Spycimira Leliwity.
   W 1400 roku biskup krakowski Piotr Wysz na prośbę Jana z Tarnowa podniósł tarnowski kościół do godności kolegiaty i powołał przy nim kapitułę kolegiacką. W związku z podniesieniem rangi, kościół został zapewne rozbudowany o prezbiterium, zakrystię kanonicką i wieżę o dolnych kondygnacjach murowanych i górnych drewnianych. W XV wieku powstała górna część wieży, dostawiano do kościoła także kolejne kaplice. Dwa następne stulecia dodały nowe elementy w stylu baroku. Był to kapitularz wzniesiony po roku 1617, oraz kaplica Świętych Relikwii, zbudowana w roku 1712. W tej formie kolegiata dotrwała do czasu rozbiorów Polski.
    Pod koniec XVIII wieku Tarnów stał się stolicą nowej diecezji, w związku z czym kolegiatę postanowiono powiększyć. Po roku 1826 połączono obydwa szeregi kaplic, tworząc w ten sposób dwie nawy boczne, dzięki czemu kościół otrzymał kształt trójnawowej bazyliki. W latach 1889-1900, świątynia otrzymała dzisiejszy wygląd. Przedłużono wówczas prezbiterium, dodając mu trójboczną absydę, wzniesiono nowy chór muzyczny, podwyższono wieżę, a większość ścian zewnętrznych oblicowano nową cegłą.

Architektura

   W swym pierwotnym XIV wiecznym kształcie kościół był budowlą bezwieżową i jednonawową. W ciągu średniowiecza obrósł on wieńcem kaplic, od strony wschodniej dobudowano prezbiterium z zakończeniem trójbocznym, a od zachodu wieżę. Jej pierwotna wysokość nie jest znana, dzisiaj mierzy 72 metry. Wnętrze obecnej nawy głównej sklepione jest sieciowo. Byłe kaplice, a dzisiejsze nawy boczne sklepione były przeważnie gwiaździście, kaplica św. Krzyża otrzymała siedmiopolowe sklepienie przeskokowe.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.
Strona internetowa wikipedia.org, Bazylika katedralna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Tarnowie.