Tarczek – kościół św Idziego

Historia

   Kościół św. Idziego powstał w pierwszej połowie XIII wieku z fundacji biskupa krakowskiego Iwona Odrowąża, rzekomo na miejscu kościoła z XI wieku. W 1591 roku ukończono kapitalny remont budowli. Wymurowano wówczas na nowo fasadę zachodnią i rozebrano emporę zachodnią. W XVII lub w XVIII wieku przebito nowe otwory w fasadzie zachodniej i dobudowano kruchtę. W 1738 roku stan dachu i sklepień świątyni określony został jako bardzo zły. W 1803 roku przeprowadzono gruntowną jej restaurację, połączoną z budową m.in. skarpy i przebiciem okien. W 1887 roku wnętrze nawy wybielono i nakryto drewnianym sufitem. W latach 1945-1946 sklepiono w nim na nowo prezbiterium, odsłonięto fragmenty kamieniarki romańskiej i nowożytnej polichromii. W latach 1952-1954 wykonano kolejną renowację obiektu, a w okresie 2010-2012 przeprowadzono przy kościele generalne prace restauratorskie i budowlane. Wymieniono pokrycie dachowe, poprawiono estetykę fasad i odtworzono romańskie okno.

Architektura

   Kościół powstał jako budowla orientowana, wzniesiona z ciosów piaskowcowych. Pierwotnie składał się z jednonawowego korpusu na planie prostokąta z węższym i niższym, kwadratowym prezbiterium. Oświetlały go niewielkie romańskie okna o półkolistych zwieńczeniach i szerokich rozglifieniach od zewnątrz. Wejście prowadziło od południa do nawy, gdzie w okresie późnego gotyku wstawiono nowy portal. Wewnątrz w zachodniej części nawy pierwotnie znajdowała się empora, nie stwierdzono natomiast śladów sklepień, co każe przyjąć istnienie stropów drewnianych. Empora była trybuną wspartą na dwóch kolumnach podtrzymywanych przez trzy arkady i niewysoki parapet. Wnętrze prezbiterium otrzymało sklepienie krzyżowe ponad pojedynczym przęsłem.

Stan obecny

   Kościół w epoce nowożytnej nie uniknął niestety wielu ingerencji w oryginalne średniowieczne mury, spośród których największą było całkowite przebudowanie fasady zachodniej, dostawienie zakrystii i kruchty południowej oraz przebicie nowych i przekształcenie pierwotnych okien. Spośród pierwotnych detali architektonicznych w południowej ścianie prezbiterium widoczny jest fragment fryzu plecionkowego, a w kruchcie południowej późnogotycki portal. W nawie i prezbiterium dostrzec można pozostałość romańskich otworów okiennych i kamieniarki. Spośród dawnego wyposażenia obecnie w kościele znajduje się gotycka płaskorzeźba z XVI wieku, renesansowy tryptyk z około 1540 roku oraz romańska chrzcielnica.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Sztuka polska przedromańska i romańska do schyłku XIII wieku, red. M. Walicki, Warszawa 1971.
Świechowski Z., Katalog architektury romańskiej w Polsce, Warszawa 2009.
Tomaszewski A., Romańskie kościoły z emporami zachodnimi na obszarze Polski, Czech i Węgier, Wrocław 1974.
Strona internetowa zabytek.pl, Kościół par. pw. św. Idziego Opata Tarczek.