Szprotawa – kościół Wniebowzięcia NMP

Historia

   Pierwsza pisemna wzmianka o kościele parafialnym w Szprotawie pochodzi z 1260 roku. W pierwszej połowie XIV wieku rozpoczęto jego przebudowę, wznosząc nawę południową i czworoboczną wieżę, ukończoną w 1316 roku, choć później jeszcze podwyższaną. Kolejną gruntowną przebudowę, na skutek której kościół osiągnął formę trójnawową, przeprowadzono w pierwszej ćwierci XV wieku.
   Od roku 1314 do 1811 kościołem opiekowały się sprowadzone z Bytomia Odrzańskiego siostry Magdalenki. W 1473 roku na skutek pożaru zniszczeniu uległ dach i wieża świątyni. Szkody zostały wkrótce potem usunięte, a w XVI wieku do południowej nawy dobudowano kaplicę Ogrójcową z emporą dla zakonnic. W 1673 roku zamurowano portal zachodni, natomiast w 1810 roku zlikwidowano przykościelny cmentarz.

Architektura

   Pierwotna romańska świątynia była kościołem jednonawowym zbudowanym z kamienia polnego i przykrytym drewnianym stropem. W jego fasadzie zachodniej znajdowała się rozeta. Na skutek gotyckiej rozbudowy kościół zyskał kształt trójnawowej hali z prezbiterium po stronie wschodniej otoczonym obejściem. Po stronie północnej znalazła się masywna, czworoboczna wieża z pierwszej połowy XIV wieku i późnogotycka kaplica, która zastąpiła starszą zakrystię o nieznanej wielkości. Po stronie południowej, na wysokości prezbiterium w XVI wieku dobudowana została kaplica z emporą wewnątrz. Najbardziej charakterystycznym elementem kościoła został duży szczyt zachodniej ściany, wypełniony ozdobnymi blendami. Elewacje kościoła rozczłonkowano wysokimi przyporami, pomiędzy którymi przepruto ostrołukowe okna.
   Wewnątrz przestrzeń kościoła otrzymała jednorodną formę, bez podziału na korpus i prezbiterium (część dla kapłana i część dla wiernych). Nawy rozdzielono ostrołucznymi arkadami, wspartymi na ośmiobocznych filarach i przykrytymi sklepieniami sieciowymi, o typie parlerowskim w nawach bocznych oraz z potrójną linią równoległych żeber w nawie głównej. Wschodnie przęsło nawy głównej o planie trapezowym przykryto sklepieniem trójpodporowym, a w obejściu założono na zmianę przęsła sklepień krzyżowych i trójpodporowych. W zakrystii (pierwotnej kaplicy) zastosowano sklepienie krzyżowo – żebrowe, ściany zaś pokryto barwnymi polichromiami przedstawiającymi św. Jerzego walczącego ze smokiem.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kozaczewska-Golasz H., Halowe kościoły z wieku XV i pierwszej połowy XVI na Śląsku, Wrocław 2018.

Kozaczewska H., Średniowieczne kościoły halowe na Śląsku, “Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 1-4, Warszawa 2013.
Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012.