Szczecin – miejskie mury obronne

Historia

   Już w VII-VI wieku p.n.e. na zachodnim brzegu Odry znajdował się tu gród ludności z kultury łużyckiej, a we wczesnym średniowieczu ważny gród pomorski, broniący przeprawy przez Odrę oraz będący centrum kultu pogańskiego Pomorzan.  Pod koniec X wieku włączony w granice Polski, po śmierci Bolesława Chrobrego w 1025 roku przekształcił się w niezależną republikę kupiecką, ponownie podporządkowaną Polsce w 1121 roku przez Bolesława Krzywoustego. W 1189 roku Szczeciński gród został zdobyty i spalony przez Duńczyków, lecz odbudował się szybko dzięki niemieckim i flamandzkim osadnikom, dla których książę Barnim I w latach 1237-1243 lokował miasto na prawie magdeburskim, od 1295 roku podniesione do rangi stolicy księstwa pomorskiego.
   Do połowy XIII wieku Szczecin posiadał obwarowania drewniano-ziemne. Pierwsze wzmianki o murach obronnych pochodzą z 1283 roku. Ich budowa musiała trwać długo skoro jeszcze w 1318 roku miał miejsce spór Rady Miejskiej z zakonem franciszkanów dotyczący finansowania ich budowy w rejonie kościoła i klasztoru. Na przełomie XIII i XIV  miasto było już jednak otoczone murem i fosą, których przebieg w zasadzie nie zmienił się aż do XVIII wieku. Fortyfikacje miejskie następnie wielokrotnie wzmacniano np. poprzez rozbudowę bram miejskich czy pogłębianie fosy.
   Zniszczenie niemal całości średniowiecznych murów obronnych nastąpiło w konsekwencji budowy w latach 1724-1740 nowych fortyfikacji twierdzy szczecińskiej przez Fryderyka Wilhelma I. W drugiej połowie XVIII wieku wyburzono ich pozostałości i zasypano istniejące dotychczas odcinki fosy.

Architektura

   Mury obronne Szczecina zbudowane były z kamienia i cegły. Wnętrze muru stanowił gruz kamienny spajany zaprawą wapienną. Mur posiadał wysokość od około 5 do 8-9 metrów. Cegłę układano w wątku wendyjskim (dwie wozówki i jedna główka), lub holenderskim (wozówka i główka). Jego grubość u podstawy liczyła do 2 metrów i stopniowo zmniejszała się ku górze do 1 metra. Dostęp do murów miejskich od strony miasta umożliwiały wąskie uliczki przymurne, usytuowane równolegle do ich przebiegu.
   Obwarowania wzmocnione były otwartymi basztami wykuszowymi o prostokątnym lub półkolistym kształcie, z których większość z czasem przebudowano, tworząc z nich baszty zamknięte. Poza basztami prostokątnymi mury miejskie posiadały baszty cylindryczne, wybudowane jako samodzielne dzieła obronne. Razem istniało 46 baszt, z tego 9 baszt cylindrycznych i 37 baszt wykuszowych. Całość uzupełniały cztery bramy miejskie: Młyńska od północy, Panieńska od północnego – wschodu, Świętego Ducha od południa i Passawska od południowego – zachodu. Z czasem uległy one rozbudowie o przedbramia. Ponadto istniało 7 furt wodnych i dwa przejścia, położone od strony nabrzeża. Cały pierścień obwarowań otoczony był wałem ziemnym i fosą, która od północnej strony była wypełniona wodą, natomiast od południowej była sucha.

Stan obecny

   Z dawnych średniowiecznych umocnień do naszych czasów zachowała się tylko Basza Panieńska, zwana także Basztą Siedmiu Płaszczy, oraz fragment muru przy ulicy Podgórnej. Historycy łączą nazwę Baszty Siedmiu Płaszczy z rzemieślniczym cechem krawców, którzy łożyli na utrzymanie budowli.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Pilch.J, Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012

Strona internetowa encyklopedia.szczecin.pl, Średniowieczne mury obronne Szczecina.