Szczecin – kościół św Jana Ewangelisty

Historia

   Działkę pod budowę kościoła św Jana podarował, przybyłym w 1240 roku do Szczecina franciszkanom, sołtys szczeciński Heinekin Barfoth. Pierwotny klasztor oraz kościół wzniesiony przez zakonników w XIII wieku był zapewne drewniany. Obecny murowany kościół wznoszono etapami. Prezbiterium powstało około 1300 roku, a korpus prawdopodobnie w drugiej połowie XIV wieku. W XV wieku dobudowano 10 kaplic między przyporami.
   Podczas reformacji zakonnicy opuścili klasztor, a parafianie i duchowni w większości przyjęli reformy Lutra. Od tej chwili, aż do 1945 kościół był świątynią ewangelicką. W drugiej połowie XVI wieku budynki klasztorne zmieniono na szpital św. Jana, zaś kościół dalej służył celom religijnym, aż do czasów okupacji francuskiej w latach 1806-1813, kiedy to został zamieniony na magazyn. W późniejszych latach był przez długi czas zamknięty, ponieważ groził zawaleniem. Dzięki badaniom niemieckiego historyka i konserwatora prof. Hugo Lemckego, w latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku przeprowadzono w kościele prace konserwatorskie, które uchroniły obiekt przed zniszczeniem. Stare zabudowania klasztorne rozebrano w połowie XIX wieku.

Architektura

   Kościół został wzniesiony jako budowla nie orientowana na linii wschód – zachód, gdyż wcześniej obok powstała droga prowadząca do nowej Bramy św. Ducha. Jest budowlą halową bez ambitu, nie posiada wieży lecz charakterystyczną sygnaturkę umieszczoną między prezbiterium, a korpusem. Prezbiterium jest trzyprzęsłowe, jednonawowe, zakończone siedmiobocznie. Tego typu rozwiązanie spotkać można we wczesnogotyckich katedrach francuskich, skąd najprawdopodobniej zostało zapożyczone. Szczyt wschodni kościoła ozdobiono czterema sterczynami, natomiast zachodni udekorowano dziewięcioma sterczynami. Wewnątrz prezbiterium od nawy oddzielono łukiem tęczowym zakończony wspornikami figuralnymi. Na ścianach zachowały się średniowieczne polichromie z XV i XVI wieku.
   Zabudowania klasztorne ulokowano po stronie południowo – wschodniej kościoła. Klasztor początkowo dla ochrony posiadał własne umocnienia, dopiero na początku XIV wieku, po rozszerzeniu obszaru miasta w kierunku zachodnim i południowym konwent i jego otoczenie zostało wchłonięte w nowy system umocnień miejskich. Obok zachodniego szczytu kościoła usytuowano bramę wjazdową na teren dziedzińca, na którym położone były zabudowania gospodarcze klasztoru i budynki mieszkalne zamieszkałe przez ludność służebną zatrudnioną w gospodarstwie klasztornym. Centralne miejsce zajmowała zabudowa wspólnoty zakonnej, której trzy skrzydła opasały przylegający od południowej strony kościoła wewnętrzny, czworoboczny dziedziniec z ogrodem. Wirydarz z usytuowaną pośrodku ogrodu studnią otoczony był krużgankami skrzydeł klasztornych. Zgodnie z tradycją wschodnie skrzydło zajmowała sala zebrań zakonników, czyli kapitularz i być może wspólne pomieszczenie sypialne zwane, czyli dormitorium. Natomiast w skrzydle położonym naprzeciw kościoła położony był refektarz. W skrzydle zachodnim znajdowały się pomieszczenia kuchenne i prawdopodobnie kolejne dormitorium. 

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Architektura gotycka w Polsce, red. T. Mroczko i M. Arszyński, Warszawa 1995.
Pilch.J, Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012
Strona internetowa encyklopedia.szczecin.pl, Kościół św. Jana Ewangelisty.
Strona internetowa wikipedia.org, Kościół św. Jana Ewangelisty w Szczecinie.